Chỉ muốn ném con xuống sông

Theo các chuyên gia tâm lý, trầm cảm sau sinh có thể là nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần của người mẹ. Điều này cũng có thể đe dọa các mối quan hệ giữa mẹ và các thành viên khác trong gia đình, đặc biệt là những đứa con mới sinh.

Tại TPHCM, BS CKII Tâm thần - Huỳnh Thanh Hiển cho biết đang điều trị cho một phụ nữ mắc chứng trầm cảm sau sinh nghiêm trọng. Sau khi sinh con được 3 tháng, người phụ nữ 28 tuổi (ở Long An) tìm đến bác sĩ với biểu hiện mất ngủ suốt một thời gian dài và luôn mệt mỏi. Trong quá trình khám, trò chuyện với bệnh nhân, BS tâm thần phát hiện bệnh nhân rất ghét, thậm chí là thù địch với đứa con mới sinh của mình. Người phụ nữ kể, khi thấy con khóc, chị rất khó chịu, có lúc chị muốn lấy gối đè lên mặt con để con không khóc nữa. Người mẹ trẻ thú nhận đã thoáng có ý nghĩ vứt con xuống sông khi đang đi trên đò ngang. May mà tiếng khóc của con bừng tỉnh và chị không thực hiện hành động điên rồ đó.

Cũng tương tự như người phụ nữ trên, một người mẹ mới sinh con 6 tháng đến khám với triệu chứng mất ngủ, cảm xúc thay đổi nhanh, dễ nóng giận, cáu gắt. Cô chịu nhiều áp lực do phải sống chung với gia đình nhà chồng. Giãi bày với bác sĩ cô thú nhận có lúc đứng ở lan can chung cư, cô muốn ẵm con nhảy xuống đất để hai mẹ con cùng chết. Phát hiện suy nghĩ của vợ, người chồng phải làm cái lồng sắt ở lan can chung cư để vợ không có cơ hội hiện thực hóa suy nghĩ.

Theo BS Huỳnh Thanh Hiển thì rất nhiều “mẹ bỉm sữa” đến khám bệnh đã từng trải qua giai đoạn trầm cảm sau sinh với những biểu hiện tương tự nhau: cảm xúc dễ thay đổi, dễ cáu gắt, nóng giận, thường xuyên mất ngủ, có người không ngủ được, luôn cảm thấy mệt và thiếu năng lượng. Với những bệnh nhân này, BS Hiển cho biết bên cạnh trị liệu tâm lý, bác sĩ khuyên mẹ ruột, chị em thân thích của cô gái nên luôn ở cạnh con và cháu, không để người mẹ có cơ hội ở một mình cùng con.

Khi gặp vấn đề tâm lý, sản phụ nên đến gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý để giải tỏa. Ảnh: N.P

 

Thiếu sự quan tâm của người thân

BS Huỳnh Thanh Hiển cho rằng, trầm cảm sau sinh thường xuất hiện bắt đầu từ lúc phụ nữ bị thai hành đến tối đa 1 năm sau sinh. Hiện, tỷ lệ mắc bệnh trầm cảm sau sinh theo thống kê của thế giới là 8-15%, tùy quốc gia và tác giả nghiên cứu. Tuy nhiên, không phải bệnh nhân nào mắc trầm cảm sau sinh cũng cần điều trị. 50% bệnh nhân tự vượt qua được nhưng cũng có không ít người rơi vào tình trạng không kiểm soát được như muốn giết con, muốn tự tử cùng con, thích bạo hành con… Những người này cần điều trị và cách ly tạm thời. Cách ly tức là không bao giờ để người mẹ ở 1 mình với con, phải luôn có mặt người thứ 3 như mẹ ruột, chồng, anh chị em thân thích.

Cũng nghiên cứu về trầm cảm sau sinh, BS Huỳnh Nguyễn Khánh Trang, Trưởng khoa Sản bệnh, Bệnh viện Hùng Vương TPHCM đã khảo sát và ghi nhận trên 290 sản phụ và có con gửi dưỡng nhi của Bệnh viện Hùng Vương. Kết quả nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ mới mắc trầm cảm sau sinh ở sản phụ có con gửi dưỡng nhi là 11,6%. Còn theo thống kê ở Bệnh viện Từ Dũ TPHCM, người bị trầm cảm sau sinh có ý nghĩ hay hành vi tự tử (41,2%). Một số người rối loạn tâm thần, luôn có cảm giác bị hại nên tìm cách trả thù hay đối phó. Có những bà mẹ có biểu hiện khác, luôn nghĩ con mình bị ma quỷ nhập nên tìm cách trừ tà, nguy hiểm đến tính mạng của bé.

BS Huỳnh Nguyễn Khánh Trang cho biết, các yếu tố làm tăng nguy cơ trầm cảm sau sinh xảy ra ở sản phụ là người dễ xúc cảm hơn người khác. Sản phụ không có hoặc thiếu sự quan tâm của người thân, đặc biệt là người chồng sau sinh, sự chia sẻ trong việc chăm sóc em bé. Mặt khác, trầm cảm sau sinh thích “tấn công” những "mẹ bỉm sữa" có con được sinh ra có vấn đề về sức khỏe, phải nằm dưỡng nhi lâu hoặc cuộc sinh khó khăn. Sản phụ mất con cũng có khả năng trầm cảm cao. Nhiều sản phụ rơi vào trầm cảm bởi chưa muốn có con nhưng chịu nhiều áp lực phải sinh con, có thể đó là áp lực từ chồng và gia đình.

Nguyên nhân của trầm cảm sau sinh là do cơ thể người phụ nữ trong quá trình mang thai và sau sinh có sự thay đổi nhanh hormone. Bên cạnh đó, sau sinh áp lực thức trông con khiến người mẹ thường xuyên bị mất ngủ, giấc ngủ chập chờn làm gia tăng yếu tố mắc bệnh (trung bình 2 giờ phải thức 1 lần). Đây cũng là giai đoạn ngoại hình, cơ thể người phụ nữ có sự biến đổi rất nhiều, phụ nữ dễ tổn thương và mặc cảm vì điều đó nên cũng làm tinh thần sản phụ xuống. Phần lớn các bà mẹ dần dần thích nghi với những cái mới nên không có phản ứng nặng nề về cơ thể và tâm lý. Tuy nhiên, ở một số ít phụ nữ những thay đổi này có thể quá ngưỡng làm xuất hiện một số rối loạn tâm thần ở mức độ khác nhau.

Theo BS Trang, sự thay đổi về tâm lý có 3 mức độ. Thông thường và phổ biến nhất là tình trạng buồn sau sinh (khoảng 30-80%). Người phụ nữ cảm thấy buồn nhưng không có lý do. Cảm giác này thường chỉ thoáng qua, họ vẫn làm việc, sinh hoạt bình thường. Cảm giác buồn chán, mệt mỏi khiến người mẹ dễ xúc động, nghĩ không ai yêu thương mình, không ai quan tâm mình. Họ cảm thấy rất đơn độc với việc chăm sóc con, thậm chí có thể ghét đứa con mình mới sinh ra. Họ có thể nghĩ rằng vì con mà mình không còn được chồng yêu chiều như xưa nữa hoặc có thể đổ lỗi việc chăm con khiến họ phải khổ sở, nhếch nhác.

Các triệu chứng này có thể sẽ giảm dần theo thời gian và dễ dàng giải quyết được, nhưng nếu các cảm xúc tiêu cực ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn và kéo dài, đó là "trầm cảm sau sinh" (chiếm 10-15%). Tình trạng buồn kéo dài, có khi suốt ngày, người phụ nữ mất ngủ thường xuyên, nguy hiểm hơn là có ý định tự tử hoặc ôm con tự tử. Mức độ thứ 3 là loạn thần sau sinh, chiếm tỷ lệ rất thấp, khoảng 0,1%. Lúc này, người phụ nữ cần phải được đưa đến khám bác sĩ tâm thần.

Người chồng đóng vai trò quan trọng

Thực tế, nhiều “mẹ bỉm sữa” từng thú nhận với bác sĩ mình có những biểu hiện của trầm cảm sau sinh. Đa phần họ mạnh mẽ và tự “lướt” qua rất nhanh. Tuy nhiên, không phải người mẹ nào cũng có thể vượt qua được. Nhiều người sa lầy vào mớ cảm xúc hỗn độn và khiến cho tình trạng ngày một nặng, để lại hệ lụy đau lòng. Thực tế, trên thế giới đã ghi nhận không ít trường hợp mẹ sát hại con do trầm cảm và không điều khiển được cảm xúc, lý trí. BS Khánh Trang chia sẻ, việc ổn định tâm lý cho bà mẹ giai đoạn hậu sản rất quan trọng. Thay vì trách móc chăm con không tốt, bà mẹ cần được an ủi, động viên và giúp đỡ trong việc chăm sóc con từ người thân, nhất là người chồng. Nếu những hỗ trợ không đến kịp thời có thể để lại hệ lụy: “Hãy gần gũi để lắng nghe, giúp đỡ việc chăm sóc đứa trẻ, và hỗ trợ tâm lý người mẹ. Người phụ nữ mới sinh con cần nghỉ ngơi càng nhiều càng tốt. Phụ nữ sau sinh rất cần sự gần gũi động viên, hỗ trợ của chồng. Hãy giúp vợ trông con khi cô ấy đang ngủ. Gia đình nên hiểu rằng bệnh đang ở giai đoạn tạm thời và sự giúp đỡ của họ có thể giúp cho người mẹ phục hồi nhanh chóng”.

BS Huỳnh Thanh Hiển thì cho rằng: “May mắn là người Việt có văn hóa rất hay là người phụ nữ khi sinh thường về nhà mẹ ruột. Tuy nhiên, cũng không ít cặp vợ chồng vẫn sống chung với gia đình chồng. Nếu nhà chồng và người chồng hiểu, thông cảm, thương yêu người vợ thì không sao. Nhưng nếu gia đình người chồng và chồng không hiểu sẽ tạo áp lực cho người phụ nữ sau sinh. Nói chung, người chồng phải khéo léo, chia sẻ với vợ ở giai đoạn nhạy cảm này” .

Để phòng ngừa, hạn chế nguy cơ trầm cảm sau sinh, BS Huỳnh Nguyễn Khánh Trang khuyến cáo, khi mang thai người phụ nữ nên tham gia các lớp học tiền sản để được tư vấn, trang bị các kiến thức về thai kỳ, nuôi con. Chuẩn bị trước tâm lý, biết trước những vấn đề sẽ xảy đến khi sinh và sau sinh. Ngoài ra, và cũng vô cùng quan trọng là người thân, đặc biệt là người chồng phải luôn quan tâm, hỗ trợ, ở bên cạnh chăm sóc vợ con. Ngay cả khi tham gia các lớp học tiền sản, người chồng cũng nên đi cùng để cùng chia sẻ với vợ, có những kiến thức cần thiết để hỗ trợ vợ sau sinh và chăm sóc con cùng vợ. 

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ước tính đến năm 2020, rối loạn ức chế tâm thần sẽ là nguyên nhân hàng thứ hai trong gánh nặng về sức khỏe toàn cầu. Hậu sản là một thời kỳ có nhiều thay đổi về tâm sinh lý, đặc biệt là sự thay đổi nhanh hormone ảnh hưởng đến việc xuất hiện các trạng thái bệnh lý. Nếu không được phát hiện và điều trị, trầm cảm sau sinh ở sản phụ có thể làm tăng nguy cơ bệnh tâm thần và nhân cách tương lai của trẻ.