Thứ tự này, sau đó một lần nữa được ông nhắc lại khi: “Đề nghị UBND tỉnh được ban hành bảng giá, ổn định trong 5 năm để tiện việc tính thuế, phí”. Tính thuế, phí, rồi mới đến “bồi thường, hỗ trợ…”.

Nhắc lại, có thể thứ tự lợi ích này được phát biểu do thói quen, vì đó cũng là câu chữ được quy định trong luật. Nhưng chính câu chữ trong luật hay thói quen trong phát biểu của nhà chức trách, khiến thứ tự lợi ích này đang được áp dụng một cách chính xác trong việc thu hồi, đền bù, giải tỏa trong thực tế. Không khó lắm để đưa ra những ví dụ về khoản chênh lệch giữa giá bị thu hồi và giá thị trường, giữa giá đền bù cho người mất đất và giá bán của nhà đầu tư. Chênh lệch mà đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Phúc nói là “hàng chục, hàng trăm lần”.

Bà Phúc sau đó cũng lý giải ngay: “Nhà nước ban hành theo khung giá, bảng giá. Tuy nhiên khi triển khai (thứ khung giá, bảng giá này) đang tồn tại song song 2 loại giá. Theo đó, “giá Nhà nước quy định chỉ bằng 30% so với giá thị trường. Bất cập đặc biệt thể hiện rõ khi Nhà nước thu hồi”.

Nhớ hôm 10.12.2010, khi 132/133 đại biểu HDND TP Hà Nội “ấn nút”  thông qua khung giá đất mới năm 2011, chính Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Hồng Khanh thừa nhận đây là biểu giá “Cách xa so với giá thực tế”. Không lâu sau đó, Thanh tra tài chính công bố sự thật, rằng giá thực tế cao hơn bảng giá đất của Hà Nội từ vài chục, đến 400 - 500%. Nhà nước mất tiền thuế, nhân dân cảm thấy như bị tước đoạt trước sự chênh lệch trời biển giữa giá nhà nước và giá thị trường. Thế thì cái khung giá này làm lợi cho ai đó, chứ không phải cho nhà nước, cũng chẳng phải vì nhân dân.

Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước quản lý. Đây là điều không phải bàn luận gì nữa khi đã được Nghị quyết hội nghị Trung ương xác định. Duy có điều, thế nào là thuộc sở hữu toàn dân do nhà nước quản lý thì ngay chính các vị sẽ “ấn nút” cũng còn đang thắc mắc. Bởi như hiện nay, nói như đại biểu Quốc hội Bùi Mạnh Hùng: “Có thể hiểu là sở hữu chính phủ về đất đai”.

Luật đất đai sau 3 - 4 lần sửa vẫn đang thiếu cơ chế giám sát cụ thể của người dân. Thiếu sự giám sát sinh lạm quyền. Đây là nguyên nhân sinh ra song hành hai tình trạng: Tham nhũng của các quan chức công quyền, của các nhóm lợi ích, và khiếu tố đất đai của người mất đất. Ông Hùng đề nghị Luật sửa đổi phải làm rõ nguyên tắc Nhà nước chỉ là đại diện chủ sở hữu chứ không phải chủ sở hữu. Chính vì thế, càng phải làm rõ cơ chế giám sát. Giám sát ngay từ chủ trương thu hồi đất: Có đúng không! Có cần không! Có hiệu quả không! Giám sát trong từng khâu sẽ ngăn chặn việc lợi dụng đất đai không vì lợi ích chung.

Nhưng thứ cần phải giám sát nhất, chính là việc cân bằng lợi ích giữa nhóm những người dân mất đất, bao giờ cũng là nhóm yếu thế trong tất cả các dự án có thu hồi, và nhà nước, về nguyên tắc cũng của dân, và nhà đầu tư.

Sáng nay, rất nhiều đại biểu Quốc hội đề xuất về một nguyên tắc công bằng trong việc trưng mua, trưng dụng, trong việc đền bù, trong tái định cư mới phải “hơn cái cũ”. Điều đó phải được bắt đầu bằng việc sửa đổi thứ tự lợi ích trong luật và trong tư duy của những người thực thi chính sách.