“Phù hợp”, nhưng thế nào là “phù hợp”

Ngót 70% số vụ khiếu tố liên quan đến đất đai. Ngót 70% số vụ khiếu tố đất đai là khiếu tố về đền bù, giải tỏa. Và đó là những khiếu tố xoay quanh mấy chữ “sát giá thị trường” được quy định trong luật. Trong phiên thảo luận việc thực hiện chính sách, pháp luật trong giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân đối với các quyết định hành chính về đất đai, ĐBQH Trần Văn Tấn từng phê phán: “Luật không đưa ra các tiêu chí cụ thể và không có cơ sở pháp lý phù hợp để xác định giá đất của Nhà nước sát với giá thị trường”.

Thậm chí, đó là thứ giá chung chung đến mức không có định nghĩa khiến việc thực hiện đền bù về đất ở các dự án đều bị vướng khung giá đất do Nhà nước quy định và thường thấp hơn rất xa so với giá giao dịch thực tế. Theo dự thảo, “sát thị trường” sẽ được thay thế bởi “phù hợp với giá thị trường”.

Vấn đề của phiên thảo luận, không chỉ để giải thích cho người dân thế nào là “phù hợp với giá thị trường”, mà còn để “cụ thể hóa” một thuật ngữ quá chung chung đến như vậy. Và quan trọng nhất, để quy định về giá trong luật không trở thành lý do để những người thực thi pháp luật ở cơ sở, những nhóm lợi ích trong các dự án liên quan đến đất có thể “giải thích luật”.

Thu hồi hay trưng thu, trưng mua?

Còn nhớ trong phiên thảo luận về Hiến pháp, ĐB Đinh Xuân Thảo đã nhắc đến độ vênh giữa Luật Đất đai sửa đổi và Hiến pháp sửa đổi liên quan đến chế định thu hồi đất. Theo ông Thảo, khoản 2, Điều 59 dự thảo Hiến pháp sửa đổi quy định trong trường hợp cần thiết vì lý do quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia thì Nhà nước thu hồi đất. Trong khi đó, tại Luật Đất đai, ngoài 3 trường hợp thu hồi như trong Hiến pháp, còn thêm 2 lý do: Phát triển lợi  ích công cộng (Điều 53), và phát triển KTXH (Điều 54). Một đạo luật con không thể trái với đạo luật mẹ. Trong các phiên thảo luận tổ, đã có rất nhiều ý kiến ĐBQH đề nghị thay thế hai từ “thu hồi” bằng “trưng thu, trưng mua”. Đây hoàn toàn không phải là vấn đề từ ngữ. Bởi sự thay đổi tuy đơn giản, nhưng là sự thay đổi thái độ của Nhà nước đối với quyền tài sản đối với quyền sử dụng đất của người dân đã được luật định (thậm chí còn được đề nghị đưa vào Hiến pháp sửa đổi). Tâm nguyện của những người dân đã, đang và sẽ mất đất là phần đất mồ hôi nước mắt của họ sẽ được trưng mua, ít nhất là trong các dự án phát triển KTXH. Bởi thực tế cho thấy, chẳng có dự án nào lại không có ý nghĩa phát triển KTXH cả.