Dân không tin, chính quyền địa phương không tin, đại biểu Quốc hội không tin, đến Chủ tịch Quốc hội cũng “chưa an tâm”. Cái đó là phải thôi.

Một cái đập thủy điện, một câu chuyện động đất và nhà khoa học nào cũng là nhà khoa học, nhưng người nói âm, kẻ nói dương. Dường như một sự vật vừa được kết luận là dương, vừa kết luận âm, thì việc kết luận không phải là kết luận nữa. Và vì thế, khoa học cũng là thứ đang vắng mặt trong cuộc đối đầu âm- dương này.

Trong khi các nhà khoa học đang mải tranh cãi về an toàn hay không an toàn, bình thường hay không bình thường, trong phạm vi cho phép hay không… thì trận động đất 4,7 độ richter- mạnh nhất kể từ hơn 50 năm qua- đã xảy ra hôm 15.11.2012. Đến sáng qua (19.11), ngay sau chuyến thị sát của Bộ trưởng Trịnh Đình Dũng, Bắc Trà My lại một lần nữa chịu rung lắc, tiếng nổ ''lốp bốp'' từ lòng đất thuỷ điện Sông Tranh 2, ngay trước phiên Quốc hội có phiên họp toàn thể về dự thảo luật khoa học và công nghệ.

Trước phiên thảo luận, Bộ Khoa học và Công nghệ- cơ quan soạn thảo dự án luật- có vẻ đang mở cuộc tấn công vào thứ mà Bộ trưởng Nguyễn Quân- một nhà khoa học có bằng tiến sĩ- cho là vướng mắc nhất hiện nay “Cơ chế tài chính cho khoa học công nghệ”. Tờ trình thậm chí còn gọi thẳng đó là “điểm nghẽn”, vừa “không phù hợp”, vừa “không đảm bảo”, vừa “không tạo điều kiện”…

Đây là tình trạng đã được giới khoa học công khai lên án: Tiền ít, nhưng khi phân bổ về địa phương thì "gần một nửa bị chi sai mục đích, số còn lại chi dàn trải, hiệu quả không cao". Tiến sĩ- Bộ trưởng Nguyễn Quân còn thậm chí nhắc đến hai từ “nhức nhối” khi nói về cơ chế chi tiền: “Ở các quốc gia khác, khi các nhà khoa học đề xuất hoặc có ý tưởng nghiên cứu vào lúc nào thì sẽ được nhận tiền lúc đó; còn ở ta, thường hai năm sau khi đề xuất mới nhận được kinh phí”.

Vâng, các nhà  khoa học đang thiếu tiền. Cái thiếu “đầu tiên”, cái thiếu hiện tại, thì đang dư thừa trong những lời than vãn; nhưng thiếu tiền không thể cũng đồng nghĩa với thiếu trách nhiệm. Bởi tiền có chi bao nhiêu đi chăng nữa cũng không thể mua được trách nhiệm của các nhà khoa học.

Ở đây, không dám kêu gọi lương tâm, mà chỉ đặt vấn đề chế tài đối với sự gian dối khoác áo khoa học. Điều 8 dự thảo luật quy định vỏn vẹn 4 hành vi bị cấm. Chẳng có cái nào cấm lợi dụng danh nghĩa khoa học công nghệ để trục lợi. Chẳng có khoản nào sao chép, copy công trình của người khác vào các dự án của mình. Nhìn cả dự thảo luật, cái thiếu nghiêm trọng nhất hóa ra không phải tiền, mà lại cái chế tài đối với “trách nhiệm của các nhà khoa học”.

Các nhà khoa học của chúng ta, có vẻ được cởi trói về kinh phí và sự tôn vinh bằng một tờ trình nặng về câu chuyện tiền bạc, nhưng người dân lại bị “mắc nghẽn” trong những thứ khoa học công nghệ ''ảo''- mà sự đánh giá tác động về động đất của Thủy điện Sông Tranh 2 với chỉ hơn 200 chữ  được copy- còn nguyên tính thời sự.