Công viên trên quả đồi... rác

Cách thủ đô Seoul khoảng 70km về phía tây là Incheon - thành phố đông dân thứ ba của Hàn Quốc. Incheon nổi tiếng bởi có sân bay quốc tế được Hội đồng Cảng hàng không quốc tế (ACI) đánh giá là một trong 3 sân bay 5 sao trên thế giới (cùng với sân bay Hồng Kông của Trung Quốc và sân bay Changi của Singapore) với hàng trăm cửa ra sân bay và hệ thống tàu điện ngầm để di chuyển khách trong sân bay.

Incheon còn nổi tiếng vì nó là khu kinh tế mở đầu tiên của Hàn Quốc, thu hút đầu tư của các công ty bản địa lớn nhất cũng như các hãng kinh doanh toàn cầu. Tuy nhiên, điều còn nhiều người chưa biết là Incheon còn có khu liên hợp xử lý rác thải lớn nhất của Hàn Quốc. Vì thế, nó cũng phải “đương đầu” với những vấn đề nan giải về môi trường. Cũng đã từng có biểu tình, đấu tranh phản đối của cư dân trong một thời gian dài. Nhưng đó là chuyện đã cũ.

Với quan điểm “tuần hoàn tài nguyên” (resource circulation), vùng Sudokwon của thành phố Incheon đã được Chính phủ và Bộ Môi trường Hàn Quốc quy hoạch thành khu công viên sinh thái môi trường đa chức năng, vừa là khu liên hợp xử lý rác thải thân thiện môi trường, vừa là nơi vui chơi, giải trí, giáo dục và nghiên cứu về môi trường.

Theo quy hoạch, khu công viên sinh thái đa chức năng Sudokwon rộng hơn 15,4 triệu mét vuông, gồm 9,01 triệu mét vuông được quy hoạch làm bãi chôn lấp chất thải với công suất chôn lấp là 228 triệu mét khối chất thải và các khu vực phụ trợ khác. Bãi chôn lấp được quy hoạch, thiết kế, xây dựng và vận hành theo 4 giai đoạn gồm: Phân khu 1 (vận hành từ tháng 2.1992 đến tháng 10.2000, hiện đã lấp đầy với công suất 64 triệu mét khối rác); phân khu 2 (vận hành từ tháng 11.2000 và dự kiến lấp đầy vào tháng 2.2015 với tổng công suất là 67 triệu mét khối rác); phân khu 3 và phân khu 4 sẽ được đưa vào vận hành từ sau năm 2015. Mỗi phân khu chôn lấp được thiết kế và xây dựng như một quả đồi với những bậc thang chênh nhau 4 mét.

Theo quy hoạch và thiết kế chung, từng phân khu chôn lấp sẽ được cải tạo thành các khu công viên sinh thái môi trường phục vụ nhu cầu vui chơi, giải trí, học tập và nghiên cứu về môi trường của cư dân và chính phủ. Hiện nay, một khu công viên sinh thái với các công trình chức năng nói trên đang được xây dựng và từng bước đưa vào sử dụng gồm một sân golf dự kiến sẽ được đưa vào phục vụ Á vận hội 2014, các khu vườn thực vật và nhiều bảo tàng về môi trường và thiên nhiên phục vụ nhu cầu đào tạo, học tập và tìm hiểu về môi trường của nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

Dự kiến, hoạt động xây dựng và chuyển đổi phân khu thứ hai thành khu phức hợp nghiên cứu và đào tạo môi trường sẽ được khởi công vào năm 2016 sau khi phân khu này được lấp đầy vào năm 2015, tạo công ăn việc làm cho khoảng 30.000 lao động.

Các sáng kiến và công nghệ mang tính đột phá

Hàn Quốc được ghi nhận là quốc gia phát triển duy nhất đã đạt được mục tiêu giảm lượng phát sinh chất thải sinh hoạt đầu người và hiện đang là quốc gia có tỉ lệ tái chế chất thải sinh hoạt cao nhất trên thế giới.

Theo TS Yoon Seung-Joon - Viện trưởng Viện Công nghệ và Công nghiệp Môi trường Hàn Quốc (KEITI) - những thành tựu này có được là nhờ việc triển khai áp dụng các chính sách quản lý chất thải nghiêm ngặt như chính sách bắt buộc phân loại rác thải sinh hoạt tại nguồn và chính sách đánh phí theo khối lượng rác thải phát sinh từ năm 1995.

Theo đó, ở các vùng đô thị của Hàn Quốc, mọi gia đình buộc phải thực hiện phân rác thải thành các loại khác nhau theo quy định của luật pháp. Thay vì việc người dân phải đóng phí đổ rác tính theo đầu người như ở ta hiện nay, các hộ gia đình, tổ chức, cá nhân ở Hàn Quốc phải bỏ tiền ra mua túi nylon để thải bỏ rác thải của mình.

Tiêu chuẩn về thiết kế, mẫu mã, chất lượng, việc sản xuất và phân phối các loại túi này được Bộ Môi trường quy định và chính quyền các thành phố sẽ chỉ định đơn vị thực hiện trên cơ sở đấu thầu và lựa chọn các công ty chuyên ngành có năng lực tốt. Túi đựng rác có các kích cỡ, chất liệu và màu sắc khác nhau phục vụ cho mục đích đổ thải đối với từng loại rác và đối tượng xả thải cụ thể. Giá bán túi vào khoảng 2.000-4.000w/túi (tương đương 1-2USD/túi), tùy thuộc vào từng loại.

Để được thu gom rác thải, các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình buộc phải phân loại và đóng gói rác thải vào các túi này. Rác thải không đóng gói đúng quy định sẽ không được thu gom, xử lý, đồng thời bị phạt tiền.

Đối với chất thải từ các hoạt động công nghiệp, Hàn Quốc cũng đã triển khai áp dụng hệ thống các quy định về “trách nhiệm mở rộng đối với các doanh nghiệp sản xuất” (Extended Producer Responsibility) từ đầu thập niên 2000.

Theo đó, các doanh nghiệp sản xuất buộc phải có trách nhiệm thu hồi, tái chế và xử lý một cách phù hợp các loại chất thải phát sinh từ hàng hóa mà mình sản xuất và phân phối trên thị trường. Việc triển khai áp dụng và giám sát nghiêm ngặt việc thực hiện các chính sách kiểm soát phát thải nêu trên chính là động lực thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ thị trường cũng như công nghệ về tái chế và xử lý chất thải ở Hàn Quốc.

Bên cạnh mục tiêu giảm lượng rác phát thải, tăng tỉ lệ rác được tái chế, Chính phủ Hàn Quốc cũng rất quan tâm đầu tư cho nghiên cứu nhằm phát triển các loại hình công nghệ xử lý chất thải thân thiện với môi trường. Với sự hỗ trợ ban đầu của chính phủ, nhiều công ty ở Hàn Quốc đã triển khai nghiên cứu và sáng tạo ra các quy trình công nghệ có khả năng hạn chế tối đa lượng rác thải phải đem đi chôn lấp và xử lý một cách triệt để mùi phát sinh trong quá trình xử lý rác cũng như các thành phần ô nhiễm trong nước rỉ rác để đạt tiêu chuẩn xả thải ra môi trường tự nhiên.

Khu liên hợp xử lý chất thải Sudokwon có thể được xem như một hình mẫu điển hình cho mô hình “biến chất thải thành tài nguyên” của người Hàn Quốc với hệ thống thiết bị và dây chuyền xử lý, tái chế rác thải và kiểm soát môi trường hiện đại vào bậc nhất.

Với phương châm “tiết kiệm và tuần hoàn tài nguyên”, quy trình thu gom, tái chế và tiêu hủy rác thải được tổ chức một cách liên hoàn và đảm bảo không gây ảnh hưởng tới môi trường xung quanh. Rác thải ở Sudokwon được xử lý và tái chế thành các loại vật liệu hay thành năng lượng điện để tái sử dụng hay cung cấp cho chính các công trình vui chơi giải trí trong khu vực.

Với các chính sách quản lý đầy sáng tạo và những nỗ lực đáng ngưỡng mộ trong phát triển công nghệ xử lý như vậy, rõ ràng người Hàn Quốc đã biến rác thành một nguồn tài nguyên cho giấc mơ (wastes becomes resources for dream) - như người ta vẫn nói.

Truyền thông và hợp tác. ECO-EXPO là sự kiện thường niên diễn ra lần đầu tiên vào năm 2009 do Bộ Môi trường Hàn Quốc chủ trì và giao cho KEITI (trực thuộc Bộ Môi trường Hàn Quốc) tổ chức nhằm tạo cơ hội cho các doanh nghiệp Hàn Quốc gặp gỡ, trao đổi và tìm kiếm cơ hội hợp tác với các doanh nghiệp nước ngoài.
Trong giai đoạn 2008-2011, KEITI đã cấp khoảng gần 35 triệu USD cho các doanh nghiệp và tổ chức của Hàn Quốc để triển khai các dự án hợp tác với các đối tác của họ ở gần 15 nước đang phát triển (trong đó, có 6 dự án thực hiện tại Việt Nam với tổng kinh phí khoảng 2,3 triệu USD).
KEITI đã thành lập văn phòng đại diện tại Việt Nam từ tháng 11.2011 và được Bộ Môi trường giao quản lý và điều hành hoạt động của Trung tâm Hợp tác và Xúc tiến đầu tư Môi trường Việt Hàn (VKECC) tại Việt Nam (tại 519 Kim Mã, Hà Nội). Hằng năm, VKECC đều có các chương trình mời cán bộ, chuyên gia và nhà báo Việt Nam sang học tập và tham dự các hoạt động liên quan tại Hàn Quốc.