Điều băn khoăn là suốt phiên tòa này, đại diện Bộ Công Thương cũng như đại diện Bộ Tài chính lại đều từ chối là “nguyên đơn dân sự” (là bị hại trong vụ án); vậy 2 bộ này có thiệt hại trong vụ án? Nhà nước có thiệt hại tài sản hay không và bị cáo Huyền có “tham ô tài sản”?

Luật sư Phan Trung Hoài cho biết: “Vụ án được đặt trong sự quan tâm và chỉ đạo của Ban Chỉ đạo phòng, chống tham nhũng, nhiều cuộc họp liên ngành đã được diễn ra những thiếu vắng một chủ thể rất quan trọng hợp thành bản chất dân chủ của hoạt động tố tụng là các luật sư tham gia bào chữa trong vụ án. Thậm chí, vụ án được mô tả với cụm từ “đại án”, khiến bất cứ ai cũng phải ngại ngần khi đề cập đến bản chất đích thực của vụ án”.

Lật lại hồ sơ vụ án, cho thấy năm 2005, Cty Vifon đã được Cty kiểm toán VACO và năm 2006 được Cty kiểm toán A&C tiến hành kiểm tra quyết toán thuế, có Ban kiểm soát Cty Vifon và báo cáo công khai trong đại hội để chia cổ tức, số tiền 26.612.573.106 đồng hoàn toàn không có thể hiện số dư nợ vô chủ hay khó đòi đến thời điểm 31.12.2006.

Chỉ đến ngày 20.8.2008, bà Nguyễn Thanh Huyền nhận giấy mời của Cơ quan điều tra làm việc về con số 400.000USD - là tiền Cty TNHH xay lúa mì chuyển cho Cty Vifon và 2.266.710.667 đồng - là tiền thưởng do chuyển nhượng vốn liên doanh được Bộ Công nghiệp phê duyệt, cho rằng nguồn tiền này là tiền nhà nước, Cty Vifon đưa ra số tiền bị thất thoát 7.966.875.010 đồng và bà Nguyễn Thanh Huyền bị khởi tố ngày 30.10.2008 với tội danh là “tham ô tài sản”.

Tuy nhiên, sau khi kết thúc điều tra, có thể khẳng định đơn tố cáo của ông Nguyễn Văn Bên là sai sự thật, khi quy kết cho bà Nguyễn Thanh Huyền “chiếm đoạt khoảng 26 tỉ đồng của Cty Vifon”, trong khi hiện nay thực tế số tiền thuộc nguồn vốn của doanh nghiệp không chỉ được bảo lưu, mà ban lãnh đạo Cty còn nộp số tiền 43.562.758.830 đồng là chi phí tham gia liên doanh do chuyển nhượng vốn liên doanh  vào tài khoản tạm giữ của Cơ quan điều tra vào ngày 4.12.2009 mà không theo bất cứ trình tự hành chính hoặc tố tụng hình sự nào.

Chưa hết, theo trình bày của ông Nguyễn Bi (nguyên Tổng Giám đốc Cty Vifon) ngày 16.9.2009, ông Bi đã biết Cty Vifon vẫn còn giữ nguồn tiền này, đề nghị phải trả cho Nhà nước hoặc có văn bản gửi Bộ Công nghiệp, Bộ Tài chính để xử lý, chứng tỏ không có việc bà Nguyễn Thanh Huyền chiếm đoạt 26 tỉ đồng của Cty Vifon như đơn tố cáo của ông Nguyễn Văn Bên.

Luật sư Phan Trung Hoài cho rằng: “Có thể khẳng định, xuất phát từ đơn tố cáo sai sự thật, bà Huyền không chiếm đoạt 26 tỉ đồng trong tổng số tiền 43 tỉ đồng chuyển nhượng vốn trong liên doanh, một vụ án hình sự được khởi tố và tiến hành điều tra với nhiều diễn biến bất thường, có dấu hiệu không khách quan, dựa vào những căn cứ và bằng chứng không xác đáng, quy buộc tội thiếu căn cứ, dẫn đến quá trình điều tra kéo dài, nhiều yêu cầu điều tra bổ sung của Viện KSND Tối cao không được làm rõ; số tiền 43 tỉ đồng được nộp và thu giữ vi phạm quy định tại các điều 74, 76 của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003”.

Điều mấu chốt trong vụ án này, đồng thời có liên hệ đến việc xác định phần tài sản nhà nước trong Cty Vifon có bị chiếm đoạt hay không, chính là việc xác định tư cách nguyên đơn dân sự trong vụ án này như thế nào!

Theo quyết định đưa vụ án ra xét xử, TAND TPHCM xác định có 3 nguyên đơn dân sự (bị hại), bao gồm: Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và Công ty Vifon. Tuy nhiên, ngay từ phần thủ tục phiên tòa diễn ra vào sáng 21.11.2013, khi được hỏi về tư cách tham gia phiên tòa, vị đại diện Bộ Công Thương đã kiên quyết từ chối tư cách là nguyên đơn dân sự trong vụ án, mà chỉ tham gia “nhằm rút kinh nghiệm trong quá trình điều hành, quản lý doanh nghiệp”.

Thậm chí, trong phần thẩm vấn, đại diện Bộ Công Thương cũng từ chối trả lời những vấn đề liên quan đến vụ án và không có mặt tại phiên tòa trong những ngày còn lại. Đặc biệt, đại diện Bộ Tài chính được tòa triệu tập nhưng vắng mặt không có lý do chính đáng, sau khi luật sư có ý kiến, Hội đồng xét xử đã nghị bàn và ra quyết định tiếp tục triệu tập nhưng cho đến khi tòa sơ thẩm tuyên án, Bộ Tài chính vẫn không có mặt (!?).

Luật sư Phan Trung Hoài nhấn mạnh: “Theo quan điểm của chúng tôi, việc Bộ Công Thương và Bộ Tài chính kiên quyết từ chối tư cách nguyên đơn dân sự ngay từ khi Cơ quan điều tra và Viện KSND Tối cao yêu cầu trong giai đoạn điều tra bổ sung cho đến suốt quá trình diễn ra phiên tòa là hoàn toàn có căn cứ về mặt pháp lý”.

Với những lý do mà luật sư Phan Trung Hoài nhận định về việc 2 bộ từ chối nguyên đơn dân sự: Qua thẩm tra công khai tại phiên tòa, các cơ quan tiến hành tố tụng chưa làm rõ được một yêu cầu đặc biệt quan trọng nêu trong văn bản số 09/VKSTC-V1B ngày 28.4.2010 là: “Số tiền 11.272.799.400 đồng Nguyễn Thanh Huyền chiếm đoạt cần kết luận những khoản tiền nào lấy trong giai đoạn Cty còn 100% vốn nhà nước, những khoản tiền nào lấy trong giai đoạn Cty còn 51% vốn nhà nước, những khoản tiền nào lấy trong giai đoạn đã cổ phần hóa xong, không còn vốn nhà nước, chỉ còn vốn các cổ đông ?”.

Chính Cơ quan điều tra cũng nhận định tính chất phức tạp của vụ án thể hiện “lợi dụng việc Cty huy động vốn tiết kiệm cá nhân và quá trình cổ phần hóa đã lập nhiều chứng từ giả thu, giả chi và dùng nghiệp vụ tài chính kế toán điều chỉnh, cân đối tài khoản để lấy tiền Cty rồi chuyển thành tiền cá nhân, trộn lẫn tiền thật cá nhân và tiền phạm pháp gửi tiết kiệm, sau đó một thời gian lâu mới rút ra sử dụng cá nhân nên khó bị phát hiện (?).

Tuy nhiên, các cơ quan tiến hành tố tụng không bóc tách được bản chất, nguồn gốc các khoản tiền bị quy buộc chiếm đoạt, nên kết luận bà Nguyễn Thanh Huyền “tham ô tài sản” là chưa bảo đảm căn cứ.

“Có một nghịch lý là trong khi bà Nguyễn Thanh Huyền bị quy buộc tham ô, chiếm đoạt tài sản của Nhà nước và của Cty Vifon thì thực tế Cty Vifon đang phải thi hành bản án phúc thẩm số 154 ngày 3.9.2013 của Tòa phúc thẩm - TAND Tối cao tại TPHCM, trả cho bà Nguyễn Thanh Huyền tổng cộng 5.978.120 đồng là giá trị của các kỳ phiếu, tiền cổ tức từ năm 2006 đến 2011 và tiền lãi; phải thi hành bản án phúc thẩm số 155 ngày 3.9.2013 của Tòa phúc thẩm - TAND Tối cao tại TPHCM trả cho ông Lê Văn Hải - là chồng bà Nguyễn Thanh Huyền tổng cộng 6.485.130.716 đồng - là tiền huy động vốn và lãi, tiền cổ tức và lãi.

Sự kiện mới phát sinh này cho thấy, gia đình bà Nguyễn Thanh Huyền không chỉ gắn bó với Cty Vifon từ những ngày đầu tiên thành lập, mà còn là cổ đông của Cty, về nhận thức chủ quan không có ý thức chiếm đoạt tài sản của Nhà nước cũng như của các cổ đông khác trong Cty” - luật sư Phan Trung Hoài nhấn mạnh.

Hiện bà Nguyễn Thanh Huyền đã làm đơn kháng cáo bản án sơ thẩm hình sự của TAND TPHCM lên TAND Tối cao tại TPHCM… kêu oan!