Bắt đầu từ ước mơ

Nguyễn Thế Khải sinh ra tại miền quê nghèo Hưng Yên và sớm làm quen với đồng ruộng vì cha mất sớm. Bản tính ham học hỏi, nên dù nhà khó khăn ông vẫn quyết tâm học hành. Một buổi đi học, buổi cùng mẹ làm đồng áng để có thêm thu nhập trang trải cuộc sống. Cậu bé Khải có năng khiếu vẽ từ nhỏ và hay mày mò vẽ nhà, vẽ các cây cầu với ước mơ mình sẽ trở thành một kiến trúc sư tài giỏi.

Năm 23 tuổi, ông trúng tuyển vào khóa XII (1960-1963) Trường Trung cấp Kiến trúc Hà Đông. Vốn thông minh, học nhanh, hiểu nhanh, hết năm thứ nhất, ông là 1 trong 60 sinh viên được tuyển vào học lớp đào tạo kiến trúc sư đầu tiên, sau đó theo học ngành quy hoạch đô thị và nông thôn.

50 năm học tập và làm việc trong ngành kiến trúc quy hoạch, Nguyễn Thế Khải đã kịp để người trong giới nhớ tên ông thông qua các công trình khắp mọi miền tổ quốc, từ Tượng đài Thống Nhất mừng ngày Giải phóng miền Nam, đến Quy hoạch bảo tồn khu di tích Làng Sen ghi nhớ công lao của Bác Hồ, hay quy hoạch chi tiết Khu danh thắng Tây Thiên. Ông cũng được gọi là “bách khoa toàn thư của đền Hùng” vì có nhiều công trình nổi tiếng gắn với tỉnh Phú Thọ. Ở tuổi 73, KTS Nguyễn Thế Khải vẫn tận tâm cống hiến. Sau khi rời cương vị Giám đốc Trung tâm Quy hoạch vùng và đô thị (Bộ Xây dựng) về nghỉ hưu, ông vẫn đi lại như con thoi, lăn lộn ở nhiều địa phương để nghiên cứu văn hóa và quy hoạch kiến trúc. “Người tạc hồn dân tộc trên mỗi công trình”, “phù thủy kiến trúc của Việt Nam” là những từ mà giới kiến trúc nói đến ông với sự kính nể, người dân gọi ông với sự yêu quý.

Những công trình thời đại

Từ những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, KTS Nguyễn Thế Khải đã mang tài năng và nhiệt huyết của mình đi từ Bắc chí Nam xây dựng các công trình. 5 công trình do ông chủ trì đã được giải thưởng Kiến trúc quốc gia: Quy hoạch chi tiết Khu du lịch Núi Quyết - Bến Thủy, TP.Vinh, Nghệ An (1996); Quy hoạch chi tiết Công viên trung tâm TP.Việt Trì, Phú Thọ (1998); Quy hoạch chi tiết Khu du lịch văn hóa Hàm Rồng, Thanh Hóa (2000); Đài liệt sĩ huyện Khoái Châu, Hưng Yên; Tượng đài thống nhất TP.Hồ Chí Minh (2000).

Cầu Cầm Thi - một công trình nổi tiếng của KTS Nguyễn Thế Khải. 

Ông cũng góp công quy hoạch các vùng Cẩm Phả, Chí Linh - Phả Lại, Đông Triều, Mạo Khê, Uông Bí, Hồng Gai, Bãi Cháy (tỉnh Quảng Ninh). Ông cùng cơ quan quản lý đã phát hiện và kiến nghị hủy bỏ khai thác than tại núi Yên Tử, cứu được khu tâm linh Yên Tử.

Nói đến công trình Tượng đài Thống Nhất - TP.Hồ Chí Minh, ánh mắt ông đầy tự hào: “Đây là công trình tôi đặt nhiều tâm huyết, vì là biểu tượng cho sự đoàn kết, thống nhất dân tộc và ý chí khát vọng của người dân TPHCM mừng ngày giải phóng miền Nam”.

Quy hoạch chung thành phố Việt Trì là một trong những công trình mà KTS Nguyễn Thế Khải tâm đắc nhất. Bản quy hoạch này đã kiến nghị sắp xếp lại công nghiệp Việt Trì cho phù hợp với sản xuất và bảo vệ môi trường. Giờ đây Việt Trì đã trở thành “thành phố lễ hội” với Khu di tích lịch sử đền Hùng và công trình Công viên Văn Lang do KTS Nguyễn Thế Khải thiết kế quy hoạch vừa được gắn biển bàn giao cách đây ít lâu. Từ một khu đầm lầy, nơi đây đã trở thành khu du lịch độc đáo, gắn với văn hóa, lịch sử thời Hùng Vương, có giá trị thu hút du lịch và giáo dục truyền thống sâu sắc.

 Bản đồ họa quy hoạch Công viên Văn Lang (TP.Việt Trì) của KTS Nguyễn Thế Khải.

Cầu Cầm Thi là công trình mới nhất của KTS Nguyễn Thế Khải và cũng được người trong giới trầm trồ khen. Cây cầu bắc qua sông Cần Thơ trở nên mềm mại và thi vị nhờ những ý tưởng độc đáo, kết hợp giữa kiến trúc và âm nhạc; giữa hiện đại và truyền thống. Thân cầu là cây đàn bầu với chiếc cần vươn cao, những dây văng gắn với khuôn nhạc đờn ca tài tử, những chiếc sáo diều, đàn gió nhiều màu. Về đêm, cầu Cầm Thi huyền ảo hơn với ánh sáng công nghệ laser (tạo hình danh lam thắng cảnh) kết hợp kỹ thuật nhạc nước đa màu phun lên từ hai thành cầu. Khi hoàn thành, cầu Cầm Thi sẽ là địa chỉ văn hóa, du lịch độc đáo của miền đất Tây Đô.

Dùng kiến trúc để làm giàu từ văn hóa

Chẳng dễ dàng gì khi xây dựng một đồ án, một công trình vừa mang tính hiện đại, vừa thấm đẫm những dấu tích hồn Việt cổ xưa và mang lại hiệu quả kinh tế cao, thế nhưng KTS Nguyễn Thế Khải đã làm được điều đó. Ông là người đi đầu trong việc đưa ra các ý tưởng khai thác bản sắc văn hóa và truyền thống Việt Nam vào các đồ án quy hoạch xây dựng. Trong nhiều năm vừa nghiên cứu vừa thực hành, ông đã tìm được những nét độc đáo của từng địa phương, tạo được cái hồn cho mỗi công trình.

Ông bảo KTS khác họa sĩ là dùng nét vẽ để khắc họa nên những gì ở thì tương lai, chứ không phải vẽ lại thứ đã có. Vì vậy người KTS phải không ngừng học hỏi, sáng tạo và cẩn trọng trong từng nét vẽ. “Trước khi bắt tay vào xây dựng một công trình hay quy hoạch một đô thị, tôi luôn dành thời gian tìm hiểu văn hóa ở địa phương. Vì văn hóa là cội nguồn của dân tộc, là linh hồn của các công trình, đánh mất linh hồn thì công trình hoành tráng mấy cũng mất đi phần nào giá trị” - KTS Nguyến Thế Khải chia sẻ tâm huyết. Lấy đó làm tôn chỉ để sáng tạo, nên mỗi công trình của ông, sau khi đưa vào sử dụng khai thác đều có giá trị lớn về lịch sử, văn hóa và kinh tế, thu hút khách du lịch tới tham quan.

May mắn sự tài hoa của KTS đều được di truyền cho hai người con đang là những KTS trẻ tài năng. Anh Nguyễn Thế Hoàng từng được giải thưởng Loa Thành 1999, hiện đang thực hiện dự án Khu nhà nghỉ vui chơi, giải trí Tiến Xuân, tỉnh Hòa Bình; con gái Nguyễn Lý Hồng của ông hiện là một kiến trúc sư giỏi, có uy tín. Ông cười hóm hỉnh: “Bọn trẻ giờ học và làm nhanh hơn mình, thỉnh thoảng gia đình KTS của tôi vẫn to tiếng vì bố con tranh luận. Nhưng đó cũng là dịp để học hỏi kiến thức từ nhau, để làm dày hơn những công trình gắn với văn hóa của dân tộc mình”.