Mưa lũ thất thường

Theo những người dân tại huyện Cư Kuin (tỉnh Đắk Lắk), gần 10 năm qua, trong các loại cây trồng chủ lực tại Tây Nguyên như caosu, cà phê, hồ tiêu, bơ… duy chỉ có cây hồ tiêu được nông dân chọn để trồng bởi hiệu quả kinh tế cao, lợi nhuận “khủng”. Nhiều diện tích cà phê và cây trồng khác được người dân phá bỏ để chuyển đổi sang trồng hồ tiêu.

Ông Nguyễn Ngọc Đức, một chủ vườn bơ có tiếng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk dẫn chúng tôi vào sâu theo con đường đất đỏ, nơi các ngôi nhà khang trang nằm xen kẽ cạnh vườn tiêu xanh rờn, giới thiệu: “Trước khi chuyển sang trồng bơ, tôi từng làm nghề xây dựng. Tại khu vực này, nhiều ngôi nhà bề thế do bàn tay tôi xây nên. Sở dĩ nhiều người giàu sắm xe hơi, xây nhà lầu như vậy là nhờ vào nghề trồng hồ tiêu. Nhưng cũng vì cây hồ tiêu mà không ít hộ sạt nghiệp!”.

Chúng tôi ghé vào ngôi nhà khang trang của gia đình ông Lê Văn Quyết (47 tuổi, thôn 16, xã Ea Ning, huyện Cư Kuin) - hộ có diện tích hồ tiêu chết khá lớn trong vùng. Khách vào nhà, ông Quyết vội giục vợ rót ấm trà nóng rồi dẫn chúng tôi ra vườn tiêu hơn 800 gốc đang thối rễ, vàng lá hàng loạt. Ông Quyết cho biết, nhiều năm trước, gia đình ông chuyên trồng cà phê với thu nhập không cao nhưng đủ nuôi 2 con ăn học. Rồi từ khi chứng kiến người xung quanh trồng hồ tiêu thu lãi lớn thì gia đình ông cũng mạnh dạn chặt bỏ 6 sào cà phê để chuyển trồng tiêu. 

Gần 8 năm qua, ông Quyết dầm mưa dãi nắng, chịu cảnh đất đỏ quánh đặc bám dai dẳng lên áo quần chỉ mong hơn 800 gốc tiêu với tươi tốt, cho năng suất cao. Nhưng đến thời điểm thu hoạch, cây tiêu đã phụ lòng người khi đợt mưa trái vụ đã cuốn phăng giấc mộng làm giàu của ông Quyết. “Chưa bao giờ mùa mưa lại xuất hiện sớm như năm nay. Mưa sớm từ tháng 2 khiến cây tiêu nhà tôi bị dịch bệnh; vàng lá, thối rễ, rồi chết hàng loạt” - ông Quyết than thở. “Ông đã rút được bài học gì và sang năm có dám đầu tư tiếp vào cây hồ tiêu nữa không”, chúng tôi hỏi. Ông Quyết cưởi buồn: “Tôi biết trồng tiêu là may rủi, là trông nhờ vào thời tiết, nhưng gia đình lỡ phá sạch cà phê rồi nên giờ tôi vẫn phải vay vốn để mở rộng trồng tiêu”.

Theo quy luật tự nhiên, tháng 5 Tây Nguyên là quãng thời gian vào đầu mùa mưa, nhưng năm nay mọi thứ đều thay đổi. Mưa xối xả từ đầu năm đã gây nên tình trạng gập lụt hàng ngàn ha cây trồng, hoa màu của nông dân. Số liệu chưa đẩy đủ của ngành nông nghiệp tỉnh Đắk Lắk cho thấy: Tình trạng mưa lớn khiến gần 1.500ha cây trồng tại trên địa bàn bị ảnh hưởng do ngập lụt; trong đó nhiều diện tích lúa, khoai lang, rau màu các loại bị ngập úng, thiệt hại ước tính hơn 33 tỷ đồng.

Ông Trần Vĩnh Phúc - thôn trưởng thôn Hòa Bình 3, xã Đắk Liêng (huyện Lắk, tỉnh Đắk Lắk) thay mặt người dân trong thôn đưa chúng tôi mục sở thị cánh đồng lúa ngập úng trong xã. Giữa tứ bề biển nước, ông Phúc cho biết, chỉ sau vài ngày mưa lớn trong tháng vừa rồi, nước từ sông suối dâng cao khiến ruộng đồng ngập lênh láng. Ông Phúc bấm đầu ngón tay nhẩm tính, do mưa lũ, có gia đình trong thôn gieo sạ đến 4 lần đều hư hại cả. Cũng vì tiếc của, nhiều người dân thuê cả thuyền, bè ra vùng ngập những mong gặt lúa sớm. “Chúng tôi hoàn toàn bất ngờ và bị động trước những diễn biến ghê gớm của thời tiết. Giờ đây, chúng tôi chỉ hy vọng chính quyền địa phương có những hỗ trợ thiết thực để khi lũ rút, nông dân chúng tôi có thể sớm quay lại sản xuất” - ông Phúc than thở.

Loay hoay tìm giải pháp

Đem câu hỏi về tình trạng biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt tại khu vực Tây Nguyên trao đổi với ông Bùi Văn Sứng - Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn tỉnh Đắk Lắk, chúng tôi được biết, 5 tỉnh Tây Nguyên thì tỉnh Đắk Lắk là địa phương có tình trạng biến đổi khí hậu biến đổi rõ nét nhất. Ông Sứng dẫn chứng, mùa mưa bắt đầu và kết thúc của địa phương này không tuân thủ theo quy luật tự nhiên trước đây. Cụ thể, trong mùa khô năm 2016-2017 lại bất ngờ xuất hiện có một đợt mưa vào giữa tháng hạn gây nên những trận lũ hàng ngàn ha cây trồng và hoa màu của nông dân hư hại. 

Cũng đầu năm 2016, biến đổi khí hậu gây nên tình trạng hạn hán khủng khiếp tại các tỉnh Tây Nguyên. “Tại Đắk Lắk trước đây, mùa mưa thường xuất hiện những trận mưa dầm kéo dài nhưng hiện nay những cơn mưa chỉ xuất hiện cục bộ. Mưa dầm cộng như trước khi có lớp phủ thực vật bên dưới sẽ giữ được lượng nước dưới đất từ đó có tác dụng hạn chế lũ quét và tích lũy nước ở các tầng nước ngầm. Trong khi đó, mưa cục bộ như hiện nay thêm yếu tố rừng bị tàn phá gây nên những cơn lũ cao” - ông Sứng giải thích.

Còn đối với ngành nông nghiệp, ông Huỳnh Quốc Thích - Phó giám đốc sở NNPTNT đưa ra thực tế, những người dân bình thường cũng đã cảm nhận rõ sự thay đổi sâu sắc của khí hậu tác động đến cuộc sống của họ. Trả lời câu hỏi của PV về những giải pháp mà ngành nông nghiệp đưa ra giúp nông dân thích nghi với tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, ông Thích cho rằng, giải pháp dài hạn thì không riêng Tây Nguyên mà nhiều khu vực khác trên cả nước cần thời gian đợi giới khoa học tiếp tục nghiên cứu các mô hình, giải pháp hiệu quả… 

“Riêng ngành nông nghiệp tỉnh nhà, chúng tôi đã đưa ra giải pháp tạm thời nhằm giúp nông dân thích nghi với biến đổi khí hậu. Theo đó, những diện tích cà phê già cỗi, năng suất thấp, hiệu quả kém, không chủ động được nguồn nước, không nằm trong vùng quy hoạch, tuyên truyền, vận động nông dân chuyển đổi sang trồng các loại cây trồng khác có hiệu quả kinh tế cao hơn hoặc trồng tái canh bằng các giống mới để mang lại hiệu quả kinh tế cao, phục vụ tốt yêu cầu xuất khẩu. Để đối phó với tình trạng phát triển cây cà phê, hồ tiêu ồ ạt, tỉnh Đắk Lắk cũng đã có nghị quyết chuyên đề về phát triển cà phê bền vững và phấn đấu đến năm 2020 giảm diện tích cà phê xuống còn 170.000 ha, hàng năm đạt sản lượng từ 450.000 tấn cà phê nhân trở lên” - ông Thích thông tin.

Cũng bởi tại người

“Biến đổi khí hậu là do chính con người chúng ta tác động tiêu cực đến tự nhiên và đến một thời điểm nào đó, mẹ thiên nhiên sẽ tác động trở lại đối với chính chúng ta!” - khẳng định của ông Trần Thế Hoan - Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý công trình thủy lợi Đắk Lắk .
Hai năm nay, theo tính toán lượng mưa hằng năm có thể đạt 70-80%, nhưng lượng nước từ thượng nguồn đổ về các công trình lại có khi chỉ bằng 30-40% dung tích thiết kế. 

Lý giải hiện tượng này, ông Hoan cho biết, bởi lớp thảm thực vật trên bề mặt suy giảm nhiều. Thêm vào đó, quá trình con người tàn phá rừng và trồng cà phê trong lưu vực công trình khiến dòng chảy kiệt có những năm khô đáy. 

“Để hạn chế mức thấp nhất ảnh hưởng do biến đổi khí hậu gây ra, chúng tôi đã xây dựng phương án chống hạn cho các công trình hồ thủy lợi. Với điều kiện thời tiết bình thường kế hoạch phục vụ của đơn vị trong đông xuân 2015 - 2016 là hơn 55 ngàn ha lúa, cà phê, hoa màu… Nhưng với tình hình nguồn nước như hiện nay thì đơn vị phải cát giảm hơn 1,2 ngàn ha lúa và diện tích trồng cây cần chống hạn về cuối vụ là 11 ngàn ha trong đó có lúa, cà phê và hoa màu” - ông Hoan cho biết.

Mưa lũ ở Đắk Lắk gây thiệt hại hàng chục tỉ đồng

* Vụ đông xuân 2015-2016, hạn hán gay gắt ảnh hưởng đến hơn 90.000ha cây trồng với tổng thiệt hại khoảng 3.200 tỉ đồng tại Đắk Lắk. Đến cuối năm 2016, những đợt mưa trái vụ từ tháng 11 kéo dài đến tháng 2.2017 đã ảnh hưởng đến nhiều vùng sản xuất tại các huyện ở phía đông - nơi nhiều vùng trồng hồ tiêu, cà phê… trong tỉnh.
* Ngày 2.6, Văn phòng UBND tỉnh Đắk Lắk cho biết: Chỉ trong tháng 5, toàn tỉnh xảy ra 8 vụ lốc xoáy, giống sét hư hại 98 nhà dân, 8 phòng học và 2 con trâu, ước tính thiệt hại hơn 1 tỉ đồng. Tại huyện Lắk và Krông Ana xảy ra mưa lớn làm 1.462ha lúa, ngô và rau màu bị ngập, khả năng mất trắng do bùn, cát bồi lấp ước tính thiệt hại trên 75 tỉ đồng. Tại huyện Ea Súp, trong 3 ngày từ 26 - 29.5 xảy ra giông sét, mưa lớn làm hư hỏng nhiều cơ sở vật chất; thiệt hại 534ha hoa màu ở xã Ya Tờ Mốt; ở xã Cư Kbang sạt lở 2km đường giao thông nội đồng, đường đi từ Cư Kbang sang Ea Rốk bị chia cắt. Tổng thiệt hại ước tính trên 2,6 tỉ đồng. H.L