Độc lập suy nghĩ

Trò chuyện cùng chàng trai sinh năm 1974 Nguyễn Quang Diệu, ít ai nghĩ, anh đã là một giáo sư (GS) toán học. Từ cách bắt chuyện hết sức thân mật, cởi mở đến những ngôn từ mộc mạc, giản dị như anh “buột” miệng nói ra mà lại hết sức có duyên.

Là con trai của một trong những GS đầu ngành về toán học, GS-TSKH Nguyễn Văn Khuê, từ nhỏ, Nguyễn Quang Diệu đã được gia đình tạo cho một không gian làm việc độc lập. Diệu thường tự nghiên cứu và chỉ hỏi cha khi anh đã thực sự bí bách, bởi anh quan niệm: “Độc lập trong suy nghĩ là một điều vô cùng cần thiết, và trong nghiên cứu, độc lập về mặt tư duy là yếu tố quan trọng số một”.

Chỉ thực sự bén duyên với toán cao cấp vào năm cuối tại Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, rồi may mắn nhận học bổng du học. Năm 2000, tuổi 26, Diệu bảo vệ thành công luận án tiến sĩ chuyên ngành giải tích phức về đề tài “Bao lồi đa thức địa phương của hợp thành các đồ thị hoàn toàn thực” tại ĐH Toulouse 3. Hướng nghiên cứu lại ngoặt sang lý thuyết đa thế vị phức, khi anh làm thực tập sinh tại trường ĐH Sundsvall, Thụy Điển.

Và chính hướng nghiên cứu này đã giúp Nguyễn Quang Diệu bảo vệ thành công luận án Habilitation Diriger des Recherches tại ĐH Toulouse 3 (năm 2006) để rồi sau đó được bổ nhiệm làm PGS của Trường ĐH Sư phạm Hà Nội vào cuối năm 2007. Từ năm 2007 đến 2009 khi làm thực tập sinh sau tiến sĩ tại Hàn Quốc, chàng PGS trẻ tiếp tục rẽ sang lý thuyết toán tử và giải phương trình d ngang với đánh giá - một hướng nghiên cứu mới mẻ và thử thách đối với các nhà toán học nước ta lúc bấy giờ. “Bấy lâu người ta quan niệm nghiên cứu tập trung về một vấn đề thì sẽ sâu hơn, nhưng tôi lại cho rằng, khởi nguồn của mọi vấn đề chính là ý tưởng. Khi ta biết nắm bắt chúng, cộng thêm một sự đam mê thì cốt lõi vấn đề sẽ được làm rõ” - vị GS chia sẻ.

Nghiêm túc trong khoa học

Vị GS tuổi 37 đã làm kinh ngạc giới toán học trong nước, nhưng qua câu chuyện anh kể, thì đó là sự “hữu duyên” rồi “tương ngộ” giữa anh với toán học. Làm khoa học, nhất là toán học cao cấp thì đó không hẳn là một sự “năng nhặt chặt bị”, mà theo GS Diệu, đó còn phải là một sự nghiêm túc trên tinh thần khoa học, bởi thế, nhiều công trình của anh được giới toán học quốc tế biết đến và đưa vào giảng dạy.

Không chỉ được đánh giá là một nhà toán học năng nổ, nhạy bén, mà GS Diệu còn cập nhật và vận dụng thành tựu nghiên cứu đi trước để hình thành nên những công trình mới độc lập không kém của những nhà toán học tại các trung tâm nổi tiếng như Nhật Bản, Canada... Điển hình như công trình "Cấu trúc của toán tử Toeplitz trên miền tùy ý trong mặt phẳng hay tính các giá trị riêng của toán tử hợp thành có trọng trên không gian Bloch suy rộng…".

Vào thời đó, lý thuyết toán tử giữa các không gian hàm được nghiên cứu khá phổ biến ở nước ngoài, song còn mới mẻ đối với toán học trong nước. Chính GS Diệu là một trong những người đi đầu góp phần đưa lý thuyết này vào Việt Nam. Những công trình anh nghiên cứu như: "Bao lồi đa thức, toán tử Monge-Ampere, phương trình d ngang với đánh giá, toán tử giữa các không gian hàm", là những đề tài đang thu hút sự quan tâm của toán học thế giới.

“Nhiều nhà toán học thế giới đánh giá cao ở chỗ, tôi luôn cố gắng vận dụng những kiến thức cổ điển đã biết vào việc nghiên cứu, giải quyết những bài toán thời sự. Đến nay thì hầu hết các công trình này đã được dùng để hướng dẫn học viên thạc sĩ” - vị GS chia sẻ niềm vui.