"Ngoại tình"

Đỗ Hữu Triết tự nhận mình chỉ “ngoại tình” với pháp lam Huế. Là bởi Triết tốt nghiệp khoa Vật lý Trường Đại học Khoa học Huế, một chuyên ngành chẳng có liên quan gì đến pháp lam và trước đó cũng chẳng biết pháp lam là thứ gì. “Mãi đến năm 1996, khi về công tác tại Trung tâm Bảo tồn di tích Cố đô Huế, tôi mới biết đến pháp lam khi tiếp xúc với những cổ vật thời Nguyễn đang lưu giữ tại bảo tàng.

Đỗ Hữu Triết.

Và ngay từ cái nhìn đầu tiên, màu men, sự tinh xảo của các cổ vật pháp lam trong cung đã hút hồn tôi”, Triết nói. Và thông tin rằng kỹ thuật làm ra những sản phẩm pháp lam hút hồn này đã thất truyền từ gần 120 năm nay đã ám ảnh tâm trí anh một thời gian dài sau đó. “Vì sao mình không thử nghiên cứu để khôi phục lại kỹ thuật này? Tôi đã tự hỏi mình như vậy không biết bao lần và cuối cùng, tôi quyết định làm thử”, anh kể.

Đầu năm 1998, Triết bắt tay vào nghiên cứu những cổ vật còn lại của triều Nguyễn ở các bảo tàng, các bộ sưu tập cá nhân. Sau đó, tìm kiếm các tài liệu có liên quan đến lịch sử của pháp lam Huế, của Trung Hoa và châu Âu để nghiên cứu, đối chiếu... Sau khi hoàn tất việc nghiên cứu tư liệu, hiện vật, Triết tự bỏ tiền lập một xưởng riêng, xây lò để nghiên cứu, làm thử... Đó là một hành trình vô cùng cực nhọc, tuy nhiên, sự quyết tâm của Triết cuối cùng cũng có kết quả, những sản phẩm pháp lam đầu tiên ra đời được đánh giá rất cao và cả sự ngỡ ngàng của nhiều người.

“Biến” Pháp lam thành hàng mỹ nghệ

Trên thế giới hiện có tất cả 17 loại hình kỹ thuật pháp lam, nhưng đến thời điểm này, Triết và các cộng sự mới chỉ làm được có 3 loại. Vì vậy trăn trở lớn nhất của Triết là làm sao đó tạo được thương hiệu đẳng cấp pháp lam Huế, phát triển nghề này lên một tầm cao mới có thể phải ngang bằng nghệ thuật pháp lam của các nước châu Âu.

Và để thực hiện ước mơ này, Đỗ Hữu Triết mở một công ty tên là Thái Hưng, chiêu mộ những nghệ nhân gốm, hoạ sĩ, thợ sơn mài... cùng nhau vực dậy nghề thủ công có từ lâu đời này theo hướng sản xuất pháp lam mỹ nghệ. Đỗ Hữu Triết cũng là người sáng tạo ra các kỹ thuật sản xuất pháp lam kết hợp với đồ gỗ, sơn mài... phục vụ trang trí nội thất. “Đây là một cách nhằm góp phần hỗ trợ cho ngành thủ công truyền thống phát triển hơn để có thể theo kịp và đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong bối cảnh mới...”, anh nói.
Mặt hàng thủ công mỹ nghệ do Thái Hưng sản xuất.

Kể từ đó, công ty của anh đã cho ra đời những sản phẩm pháp lam mỹ nghệ với nhiều mẫu mã đa dạng gồm các bức tranh dân gian, các hoạ tiết trang trí truyền thống; các đồ vật trang trí phục chế dựa theo các mẫu pháp lam cổ, và các đồ vật trang trí theo thiết kế mới. Tất cả đều được làm trên chất liệu đồng đỏ, gỗ... Đặc biệt, các họa sĩ của Thái Hưng còn cho ra đời những sản phẩm mang tính nghệ thuật cao, bao gồm cả hội họa truyền thống và hội họa đương đại, mở ra một xu hướng mới cho việc ứng dụng men màu pháp lam.

Mới đây, để quảng bá thương hiệu pháp lam của mình, anh đã làm công việc mà theo cách nói của anh là "liều mạng và động trời": Khách du lịch đến Huế, nếu có nhu cầu tìm hiểu về pháp lam, anh sẽ dẫn họ về xưởng của mình cùng với nhóm anh em sẽ hướng dẫn trực tiếp cho du khách tự chế tác một tác phẩm pháp lam theo sở thích của mình và chỉ trả phí tượng trưng 12 USD.