Sự công nhận ấy nhằm cụ thể hoá tinh thần của Hội nghị lần thứ 9 của Trung ương Đảng khoá IX, lần đầu tiên trong Cương lĩnh đảng của giai cấp vô sản xác nhận lực lượng doanh nhân là một lực lượng xã hội quan trọng tiếp sau công nông và trí thức trong sự nghiệp Đổi mới của Đất nước. Người doanh nhân được mang một hình ảnh ấn tượng: người lính thời bình.

Bức thư Chủ tịch Hồ Chí Minh viết ngày 13.10.1945, tức là chỉ hơn một tháng sau ngày Tuyên ngôn Độc lập đã xác lập nguyên lý “nền kinh tế quốc dân thịnh vượng nghĩa là các sự kinh doanh của các nhà công nghiệp, thương nghiệp thịnh vượng”. Suy ra, thì sự kinh doanh của các nhà công thương mà ngày nay ta gọi chung là doanh nhân thịnh vượng chính là tiêu chí để đánh giá sự thịnh vượng của quốc gia.

Mọi người không quên năm đầu tiên, “Ngày Doanh nhân Việt Nam” được tổ chức tại Thủ đô cũng như ở nhiều địa phương với một không khí thật hồ hởi và cái tinh thần ấy cũng được nối tiếp trong nhiều năm sau với rất nhiều hình thức phong phú. Các sự kiện liên tiếp được tổ chức, các loại cúp, các hình thức biểu dương hay tôn vinh các doanh nhân được diễn ra đến mức... bão hoà. Những đóng góp của các doanh nhân vào các hoạt động xã hội, từ thiện khiến người ta hình dung ra sự thịnh vượng của các nhà công thương đã đạt tới sự thịnh vượng của quốc gia với những con số tăng trưởng ngoạn mục của nền kinh tế quốc dân...

Rồi việc gia nhập WTO (2006) lại làm cho giới doanh nhân nước ta thêm hưng phấn khi có cơ hội vươn ra với doanh trường thế giới... Ngây ngất đến khi những tác động của khủng hoảng kinh tế thế giới cũng như những yếu tố bất cập từ nội lực tích tụ và bộc lộ... Cho đến hôm nay, “Ngày doanh nhân Việt Nam” lần thứ 9 này dường như không còn những không khí hứng khởi như buổi ban đầu và ngày một nhuốm màu ảm đạm.

Tết năm 2005, tôi có viết một bài báo ghi lại cảm nhận của mình trong Ngày Doanh nhân Việt Nam đầu tiên mà tôi tham dự:

“Đêm vui ấy, tôi ngồi cùng các bạn trong Hội doanh nhân trẻ thành phố Hồ Chí Minh, tại đầu cầu truyền hình phía Nam, trong một sảnh lớn của một khách sạn sang trọng. Ngồi cạnh tôi là một nữ doanh nhân trẻ đã từng được tiếng là người thành đạt, đã tạo nên một thương hiệu mạnh trên lĩnh vực kinh doanh các loại sản phẩm dinh dưỡng cho trẻ em. Nhưng vào thời điểm đó, cô chủ doanh nhân đang gặp một khủng hoảng nghiêm trọng xuất phát từ... một bài báo. Những thông tin mà cô cho là thất thiệt đã làm hãng của cô lao đao. Lúc đó, một bạn phóng viên đến phỏng vấn tôi có cảm nghĩ gì vào thời điểm đầy hứng khởi này. Tôi trả lời rằng mình đang nghĩ về đề tài: làm thế nào để giết chết một doanh nghiệp ?” và nhận ra rằng: chẳng mấy khó.

Kể từ nay, mỗi một năm sẽ có một ngày 13.10 để toàn xã hội tôn vinh các doanh nhân. Ngày hôm đó sẽ có nhiều cuộc gặp mặt, nhiều lời chúc tụng có cánh, những bài diễn văn hay bài báo... có thể còn có cả sâm banh nổ v.v... Nhưng hơn ai hết, những doanh nhân biết rằng mỗi năm chỉ có một ngày 13.10, với 364 ngày còn lại là cả một cuộc chiến đấu, bươn chải, lao động cật lực... để tồn tại và mong phát triển. Những ngày ấy làm người ta thấm thía được cái khoảng cách giữa lời nói và việc làm, giữa sách vở và đời sống, giữa chính sách và việc thực thi chính sách. Để thực sự có được một môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và doanh nhân phát triển còn cả một chặng đường dài. Mà giờ đây chúng ta mới chỉ bắt đầu”.

Cũng trong ngày vui đầu tiên đó, tôi cũng đã đăng đàn phát biểu rằng doanh nhân đã là người lính, dù trong thời bình thì rồi đây sẽ có những người anh hùng xuất hiện, sẽ có những kẻ phản bội lộ mặt và chắc chắn sẽ có nhiều “thương binh” và cả “liệt sĩ” nữa . Và cũng trong năm đầu tiên ấy, tôi đã được chứng kiến không khí phấn khởi trong ngày Vinashin ký kết những hợp đồng đóng tàu đầu tiên với đối tác nước ngoài ở nước Anh cũng như trong đêm Vinashin hạ thuỷ con tàu đầu tiên tại nhà máy đóng tàu Nam Triệu của mình ở Hải Phòng... để rồi đến nay, tôi cũng lại chứng kiến hiện thực khắc nghiệt với những điều đã xảy ra mà không ai mong muốn.

Lại nhớ, ngay trong đêm hạ thuỷ, sự cố con tàu xuống nước không thuận đã gây xầm xì như một điềm xấu. Rồi lại nghe một nhà doanh nghiệp bình luận rằng vì sao lại chọn tên cho một doanh nghiệp đóng tàu biển mang cái đuôi gần với nghĩa là sự “đắm chìm” (shink)...

Và rủi ro không của riêng ai, trong những ngày tháng 10 của mùa thu mát mẻ này số đông doanh nhân lòng như lửa đốt. Tôi đo được điều ấy khi vào thành phố Hồ Chí Minh để dự một vài sự kiện nhân ngày vốn trọng đại này, những nhà tổ chức đều chia sẻ chung một nỗi niềm: lúc này rất cần đến sự động viên nhau. Bên bàn nước hay chén rượu họ bàn đến cách ngủ đông, cách thu mình để chờ thời hay vượt hiểm nhiều hơn là bàn chuyện mở rộng kinh doanh hay khuếch trương làm ăn như những năm trước...

Câu chuyện Vinashin vẫn vấn vương như ký ức của mọi người như về một thời chưa hẳn đã qua. Vậy mà có người bình một cách rất dân gian lại chí lí là: nói cho cùng thì cái gốc của “Vinashin” chính là Vinacho”!. Chỉ là một cách chơi chữ khi đặt hai chữ “xin-cho” bên nhau như một nhân tố đang chi phối các mối quan hệ trong đời sống của chúng ta. Nó chính là nguyên nhân của mọi lãng phí, thất thoát khi của cho đấy là tài sản, ngân sách quốc gia và sẽ không có thất thoát vì lãng phí hay tiêu cực nếu sự cho được hiểu như là sự đầu tư có trách nhiệm, có hiệu quả và có sự sự kiểm soát. Nó cũng là nguyên nhân làm tha hoá những niềm hy vọng...

Nếu nhớ lịch sử thì, ai cũng biết rằng lá thư chứa đựng những tư tưởng sáng suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh mới phát huy được tức thì khi huy động được đông đảo giới công thương nhằm gây “Quỹ Độc lập” thể hiện trong Tuần lễ Vàng, trong công cuộc Kháng chiến Kiến quốc của những ngày đầu kháng chiến chống Pháp nhưng rồi cũng chìm đắm trong những trào lưu tư tưởng đặt “đấu tranh giai cấp” lên hàng đầu.
Phải đến công cuộc Đổi Mới, những giá trị phổ quát của tiến trình phát triển của Nhân loại cũng như những Tư tưởng sáng suốt của Chủ tịch Hồ Chí Minh mới được xác lập để có “Ngày Doanh nhân Việt Nam”.

Nhưng đọc kỹ bức thư viết cách đây đã 67 năm, mới thấy thấm thía tính hoàn thiện trong tư tưởng của nhà sáng lập ra nền Dân chủ Cộng hoà của nước Việt Nam Độc lập. Cái nguyên lý: “nền kinh tế quốc dân thịnh vượng nghĩa là các sự kinh doanh của các nhà công nghiệp, thương nghiệp thịnh vượng” còn là một lời cam kết “Chính phủ nhân dân và tôi sẽ tận tâm giúp giới công thương trong công cuộc kiến thiết này”.

Đó cũng là một điều đáng suy nghĩ trong “Ngày Doanh nhân Việt Nam” lần thứ 9 này.