Theo quy định, kể từ ngày 15.12.2007, những người điều khiển xe môtô, gắn máy trên các tuyến đường phải đội mũ bảo hiểm (MBH). 5 năm thực hiện có bao bi hài quanh chiếc MBH.

Từ nghiêm đến hài

Thời ông Đào Đình Bình giữ chức Bộ trưởng Bộ GTVT cũng đã từng đưa ra chuyện phải đội MBH khi điều khiến xe gắn máy, xe môtô nhưng không thành công. Dư luận rầm rộ ném đá chủ trương này. Nào là dân ta ở xứ nhiệt đới, quanh năm nóng, đi trên đường phải đội “nồi cơm điện” thì các bác sĩ da liễu không hết việc mà làm. Thậm chí, có người còn nghi ngại là đầu, tóc sẽ bị bệnh nấm mốc, rồi đến cơ quan công sở làm việc cũng cứ ôm khư khư cái mũ.

Chưa hết, có bài báo còn đặt vấn đề, thế những người đi đám tang thì khăn tang quấn quanh MBH hay sao? Rồi các cô gái người dân tộc Thái có tập quán búi tóc ở đỉnh đầu thì làm sao đội được MBH, có người còn đưa ra sáng kiến rằng ở trên MBH có khoét một lỗ để không làm cho phụ nữ Thái lãng quên phong tục  truyền thống. Nghiêm trọng hơn, có ý kiến còn đặt ra là các cổ động viên vào sân vận động xem bóng đá, biết đâu MBH sẽ là “vật thể bay” xuống  sân bóng. Dân ta vốn đã nghèo mà chiếc MBH những mấy trăm ngàn... Thế là chủ trương toàn dân đội MBH tạm dừng.

Bộ GTVT - cơ quan chịu trách nhiệm trước chính phủ về tính mạng người dân khi tham gia giao thông vẫn nung nấu đeo đuổi chủ trương đội MBH cho dù dư luận không đồng tình. Cuối cùng thì Chính phủ vẫn ban hành Nghị quyết 32/2007, quy định tháng 9.2007 phải đội MBH trên tuyến quốc lộ, ba tháng sau thì phải đội khi đi trong nội ô. Không đội thì phạt. Đánh vào “túi tiền” là thành công trăm phần trăm khỏi cần bàn đi bàn lại.

Mà ngày đầu, dân cũng ý thức ghê gớm lắm, toàn lựa chọn những hãng mũ có tên có tuổi trên thị trường. Thậm chí có người lo cho “bộ não” còn chọn hẳn loại mũ được nhập khẩu từ nước Nhật mà bà con ta vẫn quen gọi là “nồi cơm điện”, che hết đến tận hàm, ai đội loại mũ này cứ y như những phi công chuẩn bị bay vào vũ trụ. Tất tật những loại mũ không mấy tên tuổi, sản xuất của các doanh nghiệp đâu đó ở khu Chợ Lớn (TPHCM) bị bà con dân thành phố xa lánh vì sợ mũ dởm, dù các mũ này đều có tem đàng hoàng.

Chỉ sau một thời gian ngắn, bà con cũng thấy tiêng tiếc khi phải bỏ ra số tiền “khủng” so với số tiền “đầu tư” cho chiếc mũ vải mềm truyền thống,  nên đã quay sang dùng loại mũ được sản xuất tại các cơ sở trong nước, giá thành vừa phải, nếu có hỏng hay mất cũng đỡ thấy tiếc hơn. Các cô gái trẻ thì nhất định chẳng lẽ váy áo lả lơi thế mà trên đầu lù lù chiếc MBH, coi không được. Nhu cầu thực tế đòi hỏi, những nhà sản xuất MBH nhanh chóng nắm bắt thị hiếu đã vẽ hoa, lá trên mũ, màu sắc phong phú hơn. MBH dần dần được cải tiến, biến tấu cho ưa nhìn, gọn nhẹ, bắt mắt hơn.

Thị trường bắt đầu xuất hiện loại MBH “nông” choèn choèn, đội chỉ chớm mang tai. Éo le thay, bắt thì đội, nhưng nhìn người dân đội MBH trên đường biết ngay là đội để nhằm đối phó khỏi bị phạt là chính. Quai không cài, buông thõng, có người đi đằng sau suýt bị tai nạn vì chỉ cần cơn gió nhẹ, MBH cũng “nhẹ” không kém, bay vụt khỏi đầu, người đi sau không nhanh tay, nhanh mắt, tai nạn như chơi. Thấy vậy, các cơ quan chức năng lại đề xuất không cài quai thì lại phạt tiền. Phạt thì dân lại cài.

Thị trường lại xuất hiện nhan nhản các loại mũ mà hình dáng giống y chang MBH, giá thành chỉ có 30.000 đồng, kiểu cách bắt mắt, gọn, nhẹ nên liên bộ (công nghệ - giao thông) lại lo cho “cái đầu” của người dân không được an toàn, bèn đồng lòng cho ra đời dự thảo thông tư liên tịch quy định về sản xuất, kinh doanh và sử dụng MBH vào đầu năm 2012, thể hiện quyết tâm tuyên chiến với MBH dởm. Dân đội mũ dởm, không đúng cách thì  phạt. Khi dự thảo của liên bộ vẫn nằm trong giai đoạn trưng cầu dân ý thì Đà Nẵng là địa phương đã tổ chức đổi MBH cho người dân.

Sau một buổi “đổi mũ” đầy “tai tiếng” ấy, tưởng chỉ tạm dừng để rút kinh nghiệm, nên người dân Đà Nẵng vẫn chờ, vẫn đợi. Rồi đợi dài cổ cũng không thấy phát lần thứ 2. Chưa hết, chính quyền Đà Nẵng lại có chủ trương đầu tư kinh phí cho trường ĐH Bách khoa Đà Nẵng nghiên cứu, chế tạo máy kiểm định chất lượng MBH, nếu chiếc mũ nào bị vỡ khi cho vào máy “ép” đó, chủ nhân sẽ phải mua lại cái mũ khác ngay tại chỗ.

5 năm mới bấy nhiêu ngày mà “số phận” của những chiếc MBH chất lượng vẫn long đong trên thị trường tiêu thụ. Các cơ quan chức năng thì vẫn loay hoay với công tác quản lý, còn người dân vẫn cứ... thờ ơ.

Mũ bảo hiểm giá rẻ bán tràn lan. Ảnh: giang huy

Và... bi

Chiểu theo theo Điều 9 khoản 3 điểm i,k Nghị định 34/2010 của Chính phủ thì những người đi xe môtô, gắn máy không đội MBH và chở người không đội MBH sẽ bị phạt từ 100.000 – 200.000 đồng. Người vi phạm bị xử phạt hành chính. Từ hành vi vi phạm hành chính mà chiếc MBH đã đẩy không ít người thực thi pháp luật vướng vào vòng lao lý, phải nhận án kỷ luật, có người cũng vì chiếc mũ ấy mà giã từ cuộc sống, mang thương tật.

Điển hình nhất là vụ Trung tá Nguyễn Văn Ninh (quận Hoàng Mai, Hà Nội) đã phải lĩnh án 4 năm tù mà nguyên nhân cũng từ chiếc MBH mà ra. Hẳn cô sinh viên trường ĐHSP Thái Nguyên Hoàng Thị Trà vẫn còn chưa quên được buổi tối ngày 6.8 cách đây gần 2 năm trời. Đêm đó, cả Trà và bạn trai tên Tuấn Hùng không đội MBH, thấy hai thanh niên mặc thường phục ép xe, lo sợ bị cướp nên Hùng tăng ga, cuối cùng họ bị hai thanh niên đó ép ngã xuống đường. Chưa kịp hoàn hồn thì tiếng súng nổ, viên đạn xuyên thẳng vào đùi Trà.

Vụ mới xảy ra gần đây nhất (25.5.2012), một phụ nữ ở Hưng Yên cũng không đội MBH ngồi đằng sau đã bị CSGT vụt tím bầm mặt, ngất xỉu, phải đi cấp cứu. Chiến sĩ CSGT thì nói rằng chỉ giơ gậy báo hiệu dừng xe, nhưng do xe phóng nhanh quá chạm vào gậy nên mới bị bầm tím. Rồi vụ va chạm giữa CSCĐ với một cán bộ của Viettel trên đường Khuất Duy Tiến (Hà Nội) cũng được “đổ” rằng người vi phạm đã ăn vạ, tự ngã. Không hiểu anh cán bộ đó ngã như thế nào mà phải đi cấp cứu bệnh viên với vết thâm tím ở cổ tay, mặt và chấn thương đầu. CSCĐ còn xin được lo tiền thuốc men, viện phí?

Số vụ “va chạm” giữa CSGT với người dân vì chiếc MBH ngày một nhiều trên báo chí. Cũng chưa có điều tra, thống kê nào cho thấy chiếc MBH đã cứu mạng người khi xảy ra TNGT. Chứng kiến những vụ TNGT xảy ra trong nội ô hai thành phố lớn là Hà Nội và TPHCM thì người dân cho rằng MBH có làm bằng thép cũng không bảo vệ được “cái đầu”, đến xe máy còn rúm ró nói chi đến thịt với da.

Kết

Đã là luật, là quy định thì người dân phải chấp hành, chúng ta không cổ vũ cho những người coi thường quy định về ATGT, nhất là đừng nên cho rằng việc đội MBH là chuyện “cỏn con” mà chúng tôi đã đề cập trong bài viết. Nhưng thực tế cho thấy, về mặt ý thức, người dân vẫn không tin rằng vì có chiếc MBH trên đầu mà thấy an toàn khi gặp tai nạn, nên chỉ đội mang tính đối phó.

Không ít người dân Hà Nội, nhất là chị em phụ nữ, không ít lần thót tim khi đang đi bỗng thấy anh CSGT tay thì giơ gậy lao xuyên qua dòng người đông đúc để bắt bằng được người không đội MBH. Những cú rượt đuổi trên đường giữa CSGT với người không đội MBH ngoạn mục cứ như trong phim ảnh.

Mới đây, người dân Hà Nội rất ủng hộ chủ trương chống tội phạm của lực lượng CAND, qua kiểm tra những người tham gia giao thông không đội MBH đã phát hiện trong cốp xe nào là dao, là côn, súng. Nhưng những người thực thi pháp luật cũng không nên vì một hành vi vi phạm hành chính mà đẩy sự việc đến hành vi vi phạm pháp luật, làm dãn thêm khoảng cách với dân.

Các cơ quan chức năng vẫn đang loay hoay trong việc quản lý với chiếc MBH. Việc quản thì vẫn phải làm, nhưng xin đừng ban hành những quy định chỉ hiệu lực trên giấy, thiếu đồng bộ, không có tính khả thi trong cuộc sống, khiến người dân có thói quen... nhờn luật.