Trong khi đó, trải qua các biến thiên lịch sử và các điều kiện khắc nghiệt của thiên nhiên, hầu hết các đô thị cổ khác đều bị hủy hoại hoặc cải tạo hoàn toàn, chỉ để lại trên mặt đất một ít di tích rời rạc, phần lớn là các thành lũy, cung điện và đền miếu lăng mộ. Di tích đô thị cổ Hội An còn được bảo tồn cho đến nay là trường hợp duy nhất của Việt Nam và cũng là trường hợp hiếm có trên thế giới.

Kiến trúc sư Kazimierz Kwiatkowski (1944-1997), Chuyên gia bảo tồn Ba Lan (17 năm làm việc ở VN)

Vẻ đẹp không trùng lắp, chứa đựng trong các phố phường lịch sử; sự phong phú của các thể dáng kiến trúc; sự hoàn hảo của nghệ thuật chạm khắc trong nội thất các quần thể kiến trúc tạo nên cho phố cổ Hội An những đặc diểm nổi bật trong một thiên nhiên riêng biệt. Những đặc điểm này đưa quần thể di tích phố cổ lên vị trí hàng đầu trong danh mục các di tích văn hóa của Việt Nam và cả trong kho tàng văn hóa của nhân loại...

Gs Yoshiaki Ishizama, Giám đốc Viện Văn hóa Á Châu, Đại học Sophia

Ở Hội An hiện vẫn còn lưu giữ được những vết tích của thương cảng quốc tế xa xưa như cầu Nhật Bản... Việc bảo tồn và trùng tu những di sản văn hóa này có thể cung cấp một gợi ý, giúp ta làm sáng tỏ những thông tin lịch sử liên quan đến sự hình thành và suy vi của Hội An. Dựa trên những nghiên cứu đó, chúng ta có thể phác ra một kế hoạch nhất định để phát triển vùng văn hóa Hội An. Sự phát triển kinh tế - xã hội của Hội An thông qua dự án bảo tồn và phục hồi các phố cổ cần được ưu tiên hàng đầu, cùng với việc tạo ra các đặc sản khu vực... Điều cần giúp các cư dân địa phương hiện nay là phải cho họ có ý thức phải bảo tồn và phục hồi những di sản văn hóa trong khu vực họ đang sống.

Tiến sĩ Vũ Minh Giang, Đại học Quốc gia Hà Nội

... Với những người Nhật Bản thời Shuninsen (Châu Ấn thuyền), Hội An từng là nơi “đất lành chim đậu”. Không phải ngẫu nhiên mà trong số 19 địa điểm thương nhân Nhật đã từng đến mua bán trên khắp thế giới thì chỉ có 4 nơi họ ở lại xây dựng phố phường. Và trong 4 nơi dừng đậu đó, chỉ duy nhất ở Hội An dấu tích của người Nhật còn được lưu giữ. Di ảnh của một thời quan hệ giao thương chặt chẽ, kết thân hòa hiếu đem lại mối lợi cho cả hai bên đang là sự nhắc nhở cách ứng xử của chúng ta trong hiện tại và tương lai.

    Trung Hiếu tổng hợp