Bỏ nhà tái định cư vào núi

Để nhường đất cho dự án thủy điện Sông Tranh 2, có 1.046 hộ hầu hết là đồng bào dân tộc thiểu số 2 huyện Nam Trà My, Bắc Trà My phải giải tỏa trắng, di dời, tái định cư (TĐC), riêng huyện Bắc Trà My là 834 hộ. Trong đó, có 340 hộ dân hầu hết là người đồng bào các dân tộc Cadong, Bhơnong được bố trí vào các khu TĐC tại các xã Trà Bui, Trà Đốc. Thế nhưng, cuộc sống của họ vẫn cứ mãi long đong cũng vì "ông thủy điện".

Ông Trần Thanh ở thôn 7 xã Trà Bui kể: "Bà con tui ở ngay dưới túi nước khổng lồ, nhưng hết rò rỉ đập lại đến động đất liên miên. Nhà nứt, trường mẫu giáo, cấp 1 cũng nứt. Đêm thì ngủ không được vì lo nhà sập đè chết, ngày cũng lo động đất không kịp chạy. Con còn nhỏ dại, gửi ở trường thì trường cũng có nguy cơ đổ sập, mà để ở nhà thì động đất nó biết kêu ai? Chẳng ai làm ăn chi được cả. Bà con gần cả chục hộ đã bỏ khu TĐC, dọn vào rừng dựng nhà tạm mà ở, mười mấy hộ khác cũng bỏ nhà TĐC mà vào rẫy xưa, tui cũng đang tính dọn đi chứ ở chi nổi".

Ông Hồ Văn Tiến - Chủ tịch UBND xã Trà Bui nói: "Nhiều người dân bỏ khu TĐC vào rừng sinh sống như thời xa xưa, dựa hoàn toàn vào rừng. Những hộ còn lại cũng rất bất an, ở ngoài nhiều hơn trong nhà vì sợ động đất. Thậm chí nhiều đêm thức trắng, trải chiếu ngoài vườn mà nằm vì động đất cứ ầm ì. Suốt mấy tháng nay như vậy. Xã cũng vận động, tuyên truyền, giải thích, trấn an dân, nhưng làm sao họ an tâm nổi, chính cán bộ xã cũng bất an. Nếu có trách thì trách "ông thủy điện" đã gây ra hết sự cố này đến sự cố khác, làm xáo trộn cả làng cả xã. Nói là TĐC cho dân, nhưng thật ra thì có định cư được đâu".  

Ở trong thời động đất, các khu TĐC xã Trà Đốc nhà cửa cũng đều xuống cấp, rải rác là những ngôi nhà đóng cửa bỏ hoang. Bà Hồ Thị Thảo, ở thôn 2, buồn rầu vì căn nhà TĐC bị nứt đến nóc, đầu cột gãy ngang, cả nhà lâu nay phải vào rẫy dựng lều tạm sinh sống qua ngày.

Ông Hồ Văn Lợi - Chủ tịch UBND xã Trà Đốc - cho biết: "Tổng cộng 40 gia đình đã bỏ nhà TĐC vào rừng dựng lều sinh sống vì không chịu nổi động đất. Chuyện làm ăn cũng bỏ bê, bởi chẳng ai dám tính toán gì cho tương lai. Ngay đến việc học hành của con em cũng bị đứt đoạn vì động đất, trường lớp nứt hết, mỗi khi có động đất là cô cháu ôm nhau khóc hoảng loạn, nhiều gia đình đã cho con nghỉ học hẳn để tránh động đất. Mà tránh đâu cho thoát.

Đời sống bà con xáo trộn, chính quyền xã cũng suốt ngày lo việc động đất, kiểm kê nhà hư hỏng, rồi trấn an bà con, mỗi khi có động đất thì phải chia nhau xuống từng khu TĐC thăm hỏi, động viên bà con. Chúng tôi muốn hỏi: Tại sao "ông thủy điện" không lo trước đến việc có động đất để mà xây nhà TĐC cho dân chịu đựng được rung chấn, mà chỉ luôn lo đến an toàn cho công trình của mình? Người dân hy sinh vì công trình, sao lại bị đối xử như vậy".

Nơi ở mới khốn khổ hơn nơi ở cũ

UBND huyện Bắc Trà My liệt kê đến 11 vấn đề tồn tại, vướng mắc, phát sinh trong công tác bồi thường, TĐC cần được tỉnh và chủ đầu tư giải quyết. Quá trình TĐC thủy điện Sông Tranh 2  kéo dài từ 2006 đến nay vẫn chưa hoàn chỉnh, khiến đời sống đồng bào hết sức lộn xộn. Việc áp giá cũ phát sinh nhiều khiếu kiện của dân do giá trị tài sản bị "trượt".

Chất lượng nhà quá kém, xuống cấp nhanh chóng, báo hại người dân ở không yên thân. Cơ sơ hạ tầng của Nhà nước lẫn phục vụ dân sinh chưa được đền bù, xây dựng đồng bộ, đầy đủ… Xung quanh các khu TĐC nằm lọt thỏm giữa các khu vực rừng già, rừng phòng hộ, đường đi chủ yếu vẫn là đi bộ.

Chủ đầu tư không bố trí đất sản xuất, chẳng khác nào đẩy người dân vào rừng tìm kế sinh nhai, tạo điều kiện cho lâm tặc lợi dụng cơ hội phá rừng. Hậu quả, đã có ít nhất 52ha rừng già, rừng phòng hộ Sông Tranh ở khu vực TĐC bị đốt phá để làm nương rẫy. Từ đầu, huyện đã lường trước khó khăn của người dân TĐC, nên rút kinh nghiệm từ TĐC thủy điện A Vương (huyện Đông Giang) để kiến nghị chủ đầu tư khắc phục các sai lầm cho dân nhờ. Nhưng nhiều sai lầm vẫn cứ lặp lại. Chủ đầu tư chỉ quan tâm đến lợi ích kinh tế mà thiếu quan tâm đến dân.

Ông Đặng Phong -Chủ tịch UBND huyện Bắc Trà My - cũng khẳng định: "Nếu áp với chủ trương, chính sách của Nhà nước, là tái định cư cho đồng bào, nơi ở mới phải tốt hơn nơi ở cũ, thì ở đây không thực hiện được, thậm chí, bà con còn khổ hơn nơi ở cũ".  

Suốt cuộc TĐC đã khổ cực như vậy, giờ lại thêm động đất. Thống kê của huyện, đến nay có hơn 850 ngôi nhà, chủ yếu là nhà dân ở các khu TĐC đã bị rạn nứt, hư hỏng. Hầu hết các nhà TĐC đều nứt cạnh các đà cửa, đầu cột, sát mái…, nhiều nhà bị các vết nứt rộng đến gần 5cm, kéo dài đến vài mét, và nhiều nhà TĐC vốn bị nứt nẻ từ trước do chất lượng xây dựng kém, nay động đất càng thêm hư hỏng.

Ông Trần Anh Tuấn - Phó Chủ tịch UBND huyện Bắc Trà My - nhận xét, dù có sửa chữa, khắc phục các hư hỏng này, thì về lâu dài cũng không ai dám đảm bảo là nhà sẽ an toàn, nhất là trong tình hình động đất tiếp diễn. Mới đây, tại cuộc họp với chủ đầu tư - Tập đoàn điện lực VN (EVN), ông Đinh Văn Thu - Phó Chủ tịch UBND tỉnh - đã đề nghị EVN nhanh chóng hỗ trợ 2,5 tỉ đồng kinh phí đợt 1 sửa chữa nhà bị thiệt hại động đất cho dân, mỗi nhà 2-4 triệu đồng, và kinh phí sửa chữa nâng cấp hệ thống nước sạch, đường nội bộ các khu TĐC… tổng cộng 1,7 tỉ đồng.

Ông Phạm Lê Thanh - Tổng GĐ EVN đã "hứa" sẽ thực hiện ngay trong tuần này.