Ngân sách bị thất thu, các DN trong nước rơi vào tình trạng bị cạnh tranh không lành mạnh.

Lỗ vượt vốn đầu tư


Sau 18 năm hoạt động ở Việt Nam, không những không có lãi mà con số lỗ luỹ kế của Cty Coca-Cola Việt Nam theo báo cáo lên tới 3.768 tỉ đồng, vượt cả số vốn đầu tư ban đầu là 2.950 tỉ đồng, trong khi doanh thu liên tục tăng từ 20 - 30%/năm. Năm 2010, doanh thu của Coca-Cola Việt Nam đạt 2.529 tỉ đồng nhưng chi phí lại lên đến 2.717 tỉ đồng, dẫn đến số lỗ 188 tỉ đồng. Lỗ lớn như vậy, nhưng DN này tuyên bố trong 3 năm tới sẽ tiếp tục mở rộng đầu tư thêm 300 triệu USD. PGS-TS Nguyễn Văn Tạo - Phó trưởng khoa Tài chính (ĐH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội) - đặt câu hỏi và cũng là dẫn thêm một chi tiết nữa là tại sao Coca-Cola đầu tư vào Thái Lan (cũng hương liệu như thế) lại có lãi?

Ông Nguyễn Quang Tiến - Vụ trưởng, Phó trưởng ban Cải cách, Tổng cục Thuế - cho biết, cơ quan thuế chưa có nhận định nào về việc chuyển giá ở Coca-Cola Việt Nam vì chưa thanh tra. Cục Thuế TPHCM mới chỉ thanh tra năm tài chính 2006 của DN này nhưng đã giảm lỗ 72 tỉ, giảm trừ chuyển lỗ quá thời hiệu 889 tỉ đồng. Hàng loạt DN FDI khác cũng có những biểu hiện đáng ngờ về chuyển giá, thời gian tới đây sẽ tập trung vào thanh tra Coca-Cola, Pepsi, Nhà máy bia Việt Nam.

Sẽ thanh tra có trọng điểm

Đại diện Tổng cục Thuế cho biết, cơ quan thuế đã trình Bộ Tài chính chương trình kiểm soát hoạt động chuyển giá  2012-2015. Trong thời gian tới, cơ quan này cho biết sẽ tập trung vào công tác thanh tra các đối tượng theo kế hoạch chứ không thanh tra tràn lan, có đánh giá bằng những tiêu chí được xây dựng cụ thể. Trong đó, trọng tâm dấu hiệu chuyển giá là những DN kê khai lỗ triền miên nhưng vẫn đầu tư, cơ quan thẩm định giá nâng vốn đầu tư bằng cách chuyển giá thông qua tài sản hữu hình, nâng vốn đầu tư lên để chia khấu hao, nguyên vật liệu.

“Trường hợp Coca-Cola là 100% vốn nước ngoài, thường xuyên sử dụng nguyên liệu mua của Cty mẹ với giá cao và bán lại cho Cty mẹ với giá thấp để hưởng chênh lệch rất lớn. Khi mua đã chuyển ra nước ngoài rồi, khi bán lại giá thấp để tránh thuế” - ông Tiến nói.

Đề cập tới chính sách ưu đãi đối với các DN có vốn FDI, ông Tiến lấy ví dụ với DN công nghệ thì công nghệ tiên tiến, thời gian hoàn vốn rất nhanh nhưng thời gian ưu đãi tới 4 năm, giảm 9 năm đến 13 năm. Với khoảng thời gian này DN đã có thể thu hồi vốn đến 3 lần. Luật DN hiện rất thông thoáng, nhưng DN lại chuyển giao lòng vòng trong thời gian ưu đãi miễn giảm thuế và Cty mẹ hết thời gian miễn giảm thuế thì lại chuyển cho Cty con. Do đó, chống chuyển giá không phải chỉ dừng ở việc quản lý thuế, mà còn liên quan đến đầu tư nước ngoài để tránh tình trạng một bên thì còng lưng gánh nặng còn một bên được ưu đãi tràn lan.

Luật Quản lý thuế vừa được Quốc hội thông qua, trong đó có cơ chế thỏa thuận trước về nguyên tắc xác định giá giữa cơ quan thuế và các Cty đa quốc gia. Hiện Chính phủ đang thực hiện thí điểm đối với Samsung và một số DN FDI khác để thực hiện kê khai số liệu chi phí, giá thành, giá bán... tạo nên lợi nhuận tại Việt Nam. Đã có đề xuất từ đại biểu Quốc hội là nên chăng, cần thành lập một cơ quan điều tra về thuế thuộc Tổng cục Thuế, thay vì chỉ dựa vào cảnh sát kinh tế. Bên cạnh đó, cần coi chuyển giá là hành vi trốn thuế và cần có quy định xử phạt với hình thức và khung xử phạt nặng để có tính răn đe.

Cty kiểm toán cũng phải chịu liên đới

Theo ông Nguyễn Quang Tiến, hoạt động chuyển giá của các DN có sự hỗ trợ của Cty kiểm toán đứng sau. Trong thời gian tới, sẽ yêu cầu cả về trách nhiệm của cơ quan kiểm toán trong kê khai của DN liên kết và nếu xảy ra hậu quả truy thu DN liên kết thì Cty kiểm toán cũng phải có trách nhiệm. “Câu chuyện phải sòng phẳng, anh đã ăn phí dịch vụ của họ để tránh thuế thì phải chịu trách nhiệm trước Nhà nước” - ông Tiến khẳng định.