Theo Hiệp hội Thực phẩm chức năng Việt Nam (VAFF), nguyên nhân khiến thị trường thực phẩm chức năng (TPCN) bùng phát, thứ nhất là do sự bùng nổ các bệnh của xã hội công nghiệp và ô nhiễm môi trường; do người tiêu dùng đang hướng về một lối sống lành mạnh, quan tâm hơn đến các sản phẩm thiên nhiên và các biện pháp phòng bệnh; do công chúng ngày càng quan tâm hơn đến mối quan hệ giữa thực phẩm, chế độ dinh dưỡng và sức khỏe; do nhận thức về tầm quan trọng tự bảo vệ sức khỏe và phòng, chống bệnh tật liên quan đến dinh dưỡng và lối sống; do những kết quả nghiên cứu khoa học về lợi ích của rau quả, ngũ cốc trong phòng bệnh, các chất chống ôxy hóa và các hợp chất toàn phần của thực vật có tác dụng tốt đối với sức khỏe. Thế nhưng, chất lượng của TPCN trên thị trường VN như thế nào?

Mê hồn trận TPCN

Chỉ cần bước vào cửa hàng thuốc hoặc siêu thị, người tiêu dùng có thể lạc vào một mê hồn trận TPCN với đủ loại sản phẩm giảm cân, giảm béo, “cải lão hoàn đồng”… và giá cả cũng như… mê hồn trận.

Cùng một mặt hàng, cùng nguồn gốc, xuất xứ, công nghệ bào chế, thành phần và tác dụng, nhưng giá mỗi nơi mỗi khác, từ vài chục nghìn đồng đến hàng triệu đồng/hộp. Như trà giảm cân Slimming Bag Green Tea được giới thiệu là xuất xứ từ Mỹ, nhưng có nơi bán 238.000đ/hộp, nơi bán 259.000đ và cũng có cửa hàng bán đến 300.000đ/hộp. Theo lý giải của những người bán, việc giá cả khác nhau do sản phẩm được xách tay từ nước ngoài về giá rẻ hơn so với sản phẩm được doanh nghiệp nhập khẩu.

 Chỉ cần bước vào cửa hàng thuốc hoặc siêu thị, người tiêu dùng có thể lạc vào một mê hồn trận TPCN với đủ loại sản phẩm giảm cân, giảm béo, “cải lão hoàn đồng”… và giá cả cũng như… mê hồn trận.

Tảo mặt trời Spirulina được giới thiệu 890.000đ/lọ, nhưng càng mua nhiều giá càng giảm. Bộ 3 sản phẩm Herbalife giảm cân cơ bản có giá gốc 1,5 triệu đồng, nhưng tùy nơi bán, người mua có thể được chiết khấu từ 25 - 40%, thậm chí 50%. Nhân viên bán hàng Herbalife giải thích, do đây là sản phẩm của công ty đa cấp nên có nhiều nhà phân phối, cấp cao thì được chiết khấu nhiều, sẽ giảm giá nhiều cho người mua.

TPCN Angel Umi được quảng cáo “ngăn ngừa và hỗ trợ điều trị ung thư hiệu quả” được nhiều đại lý thuốc bán ra với các mức giá 1,8 triệu đồng/hộp/30 gói. Nhưng nếu đặt mua trực tuyến trên mạng chỉ có giá từ 700.000 – 900.000đ/hộp, tùy từng nơi.

Với những người muốn sử dụng TPCN để hỗ trợ điều trị bệnh như: Ung thư, xương khớp, tim mạch, vô sinh... thì giá cả còn cao hơn nhiều, như sản phẩm được quảng cáo hỗ trợ chữa bệnh ung thư Vitadox, nhập khẩu từ Cuba, có giá tới 5 triệu đồng/lọ 30ml; hay sản phẩm Sun Ginseng của Hàn Quốc, được giới thiệu là chữa ung thư tốt nhất, cũng lên tới 5 triệu đồng/lọ 180 viên.

Chất lượng… “trời ơi” của TPCN

Mới đây, Chi cục QLTT Hà Nội đã gửi Viện Khoa học hình sự Tổng cục Cảnh sát Phòng, chống tội phạm để giám định chất lượng một số mẫu TPCN. Trong công văn số 121 và 122/C54(P4) trả lời cơ quan QLTT Hà Nội, Viện Khoa học hình sự đã cho biết: Kết quả giám định đã phát hiện nhiều sản phẩm của Cty CP Thế giới khoa học và tự nhiên ở TPHCM đã nhập khẩu, phân phối có chất lượng chênh lệch rất lớn so với chất lượng Cty này đã công bố với cơ quan chức năng trước đó.

Điển hình như sản phẩm Complebiol 4 Joints, loại hộp 30 viên thuộc số lô 31100 HSD 09/2016, có hàm lượng glucosamin chỉ đạt 157,2mg/viên – trong khi công bố là 250mg/viên (đạt 60% so với công bố); hàm lượng vitamin D3 công bố là 950 – 1.050IU/viên, nhưng kết quả kiểm nghiệm chỉ có 6,2 IU/viên; hàm lượng aflatoxin B1, B2, G1, G2 trong sản phẩm đăng ký thì rất cao, nhưng kết quả giám định thì hầu như không thấy.

Chất lượng đã “rởm”, mà khối lượng mỗi viên TPCN cũng bị “bớt xén” rất nhiều. Cụ thể như sản phẩm GENKI 9 King’s Secrets (hộp 30 viên) và sản phẩm GENKI dành cho phái nữ, ngoài việc không tìm thấy thành phần nhân sâm như công bố thì khối lượng mỗi viên chỉ có 310mg/viên, trong khi công bố của nhà phân phối là 784 – 959mg/viên.

Chất lượng TPCN như vừa nêu thì những loại sản phẩm này lấy đâu ra khả năng “thần dược” trị bách bệnh như quảng cáo của các hãng sản xuất và kinh doanh TPCN công bố với người tiêu dùng. Kết quả kiểm tra các cơ sở sản xuất, kinh doanh TPCN mới công bố ngày 7.7.2014 cho thấy, trong số 4.514 cơ sở được thanh tra, kiểm tra, đã phát hiện 1.974 cơ sở có vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm (ATTP), chiếm 43,73%.

Lấy mẫu kiểm nghiệm chất lượng 97 mặt hàng TPCN, có 17 mẫu không đạt, chiếm 17,53%. Các chỉ tiêu không đạt như: Hàm lượng một số vitamin như A, D, E, C hoặc hàm lượng khoáng chất như canxi, hàm lượng vi chất dinh dưỡng như acid forlic hoặc axitamine như lysine HCL… không đạt so với công bố.