Cuộc đua lãi suất huy động

Thị trường đang chứng kiến một cạnh tranh về lãi suất huy động ở các NHTM và thậm chí ngay cả những ông lớn cũng không đứng ngoài cuộc. BIDV vừa tăng lãi suất huy động áp dụng từ ngày 14.1 với kỳ hạn 6 tháng là 5,5%/năm thay vì 5,3% như trước đây; kỳ hạn 9 tháng tăng 0,1% và kỳ hạn 12 tháng lên 6,5%... VietinBank cũng tăng lãi suất huy động cao hơn từ 0,2 - 0,4%/năm so với biểu lãi suất cũ. Ở khối NHTMCP, MaritimeBank cũng tăng lãi suất lên đến 0,4%. Sacombank tăng lãi suất gửi tiền đồng thêm 0,2 - 0,3% mỗi năm cho một số kỳ hạn ngắn. Techcombank tăng 0,1 - 0,35%. ACB cũng nâng lãi suất tiền gửi thêm 0,1 - 0,2%/năm ở hầu hết các kỳ hạn. Eximbank để lãi suất cao, lên tới 7,6%/năm cho kỳ hạn dài từ 15 tháng trở lên. Hàng loạt các NH khác như VietCapital Bank, Saigonbank… cũng đồng loạt chào tăng lãi suất.

Ở một diễn biến khác, sự căng thẳng của lãi suất liên NH trong hai tháng qua cũng là điểm đáng lưu ý. Hiện lãi suất liên NH ở kỳ hạn qua đêm, 1 tuần, 2 tuần đều ở mức 5%, mức cao nhất trong vòng hai năm qua. Điều đó cho thấy, tín hiệu căng thẳng cục bộ về thanh khoản trong hệ thống. Từ đó, nỗi lo lãi suất vay sẽ tăng đang hiện hữu khi lãi suất huy động tăng, các NHTM sẽ tính đến việc cân đối mối quan hệ giữa lợi ích, chi phí và rủi ro nên tăng lãi suất cho vay là tất yếu.

Quan điểm trái chiều

Tuy nhiên, theo quan điểm của lãnh đạo NHNN cho rằng, mức tăng lãi suất huy động của các TCTD thời gian gần đây là không đáng kể, do đó về cơ bản mặt bằng lãi suất huy động bằng VND vẫn tiếp tục ổn định. Mức tăng lãi suất này không bắt nguồn từ áp lực cân đối vốn của các TCTD mà chỉ là phản ánh yếu tố mùa vụ, tạm thời giống như quy luật của các năm trước, do đó chưa tạo áp lực đến lãi suất cho vay.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia phân tích của CTCK Bảo Việt, thách thức trong điều hành thị trường tiền tệ đối với NHNN trong năm 2016 vẫn rất lớn khi tăng trưởng tín dụng hồi phục cũng đồng thời tạo ra quán tính tăng thêm lớn hơn cho những năm sau, gây áp lực lên mặt bằng lãi suất và lạm phát. Năm 2016 là năm mở đầu cho kế hoạch 5 năm 2016 - 2020. Chính phủ đã đặt ra mục tiêu tăng trưởng GDP 6,5 - 7%, đồng thời duy trì lạm phát mục tiêu ở mức 5 - 7% trong giai đoạn 5 năm này. Do vậy, áp lực lên thị trường tiền tệ là rất lớn nếu Chính phủ muốn đạt được mục tiêu tăng trưởng cao.

Ở kịch bản cơ sở, CTCK Bảo Việt dự báo mặt bằng lãi suất huy động và cho vay sẽ tăng thêm 0,6 - 1%/năm trong năm 2016. Có ba lý do giải thích cho áp lực gia tăng lãi suất trong năm. Thứ nhất, tín dụng tăng trưởng mạnh trong năm 2015 sẽ buộc các NH phải điều chỉnh tăng lãi suất huy động để có thể thu xếp đủ vốn vay cho năm 2016, năm mở đầu của kế hoạch tăng trưởng 5 năm 2016-2020. Thứ hai, lạm phát sẽ được điều chỉnh dần theo kỳ vọng 5 - 7% cho giai đoạn 2016-2020, và đây sẽ là cơ sở để tăng lãi suất danh nghĩa. Thứ ba, NHNN cần duy trì một độ rộng hợp lý cho lãi suất VND so với USD, và việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) dự kiến điều chỉnh lãi suất tăng thêm 1% trong năm 2016 sẽ gây áp lực tăng lãi suất VND.

Doanh nghiệp vẫn muốn giảm thêm lãi suất

Hiện nay, lãi suất cho vay bằng VND của hệ thống TCTD phổ biến khoảng 6 - 9%/năm đối với ngắn hạn, 9 - 11%/năm đối với trung và dài hạn, một số NH áp dụng lãi suất cho vay đối với phân khúc khách hàng có xếp hạng tín nhiệm cao, khả năng tài chính tốt… khoảng 5 - 6%/năm. Mặc dù, tỉ trọng dư nợ các khoản cho vay có lãi suất hơn 13%/năm tiếp tục xu hướng giảm, tỉ trọng dư nợ các khoản cho vay có lãi suất dưới 10%/năm tiếp tục xu hướng tăng. Tuy nhiên, theo số liệu mà NHNN công bố, vẫn còn 23,35% tổng dư nợ cho vay có lãi suất từ 10% - 13% và 6.24% tổng dư nợ với lãi suất hơn 13%.

Trong khi đó, so với những năm trước đây, nguồn vốn phục vụ cho vay trung và dài hạn năm 2015 đã dồi dào hơn, khi Thông tư 36/TT-NHNN thay đổi tỉ lệ vốn ngắn hạn được sử dụng để cho vay trung và dài hạn của NHTM từ 30% lên 60%. Tuy nhiên, theo phản ánh của các DN, mức lãi suất vay trung và dài hạn ở mức 9 - 11%/năm vẫn cao hơn sức chịu đựng của DN.

Theo phản ánh của Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM, trong thời gian gần đây, dù doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận được vốn từ cơ chế vay tín chấp, nhưng rất cần áp dụng mức lãi suất phù hợp, bởi lẽ trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt như hiện nay, tỉ suất lợi nhuận trên đồng vốn của DN không còn bao nhiêu, biên lợi nhuận của hầu hết các lĩnh vực kinh doanh đều giảm, việc DN vẫn phải trả lãi vay xấp xỉ 10%/năm là quá lớn. Nhiều đơn vị sau khi trả lãi vay thì lợi nhuận gần như không còn, thậm chí lỗ.

Nếu lạm phát năm nay được giữ ở khung 3 - 5% và mọi chuyện diễn ra đúng như dự tính của NHNN, thì năm nay lãi suất vẫn giữ ổn định ở mức hiện tại. Tuy nhiên, nhận định xu hướng dài hạn của lãi suất không dễ vì nó luôn chịu tác động của nhiều chỉ báo như lạm phát, thanh khoản thị trường, cung cầu vốn... Bản thân lãnh đạo NHNN, mặc dù khẳng định vẫn đang có những chính sách điều hành tiền tệ rất thận trọng, nhưng cũng không quên “nhắc nhở” người dân và DN cần cân nhắc những yếu tố quan trọng có khả năng tác động đến diễn biến lãi suất. Với DN, là những người trực tiếp cảm nhận được sức “nóng” của lãi suất thì họ có lý do để lo lắng.