Đáng lo ngại hơn là hiện tượng nứt đập, xì nước, chảy thành dòng mạnh này mới chỉ xuất hiện sau loạt trận động đất (được cho là do kích thích sau tích nước hồ thuỷ điện). GS-TS Nguyễn Thế Hùng - Phó Chủ tịch Hội Cơ học thuỷ khí Việt Nam, giảng dạy tại khoa Xây dựng thuỷ điện (ĐH Bách khoa Đà Nẵng) - đã có mặt tại hiện trường. Ông đã tỏ ra rất lo ngại.

Lo ngại

Sáng 20.3, GS-TS Nguyễn Thế Hùng cho biết: “Cảm giác đầu tiên của tôi khi có mặt tại hiện trường là hết sức lo ngại. Tuy nhiên, việc cần phải nói ngay để hàng vạn dân đang sống ngay dưới chân đập yên tâm là, nếu không có hiện tượng tự nhiên bất thường như động đất cường độ lớn, hoặc mưa siêu cường độ, thì mối nguy vỡ thân đập – nếu có - cũng không xảy ra trong tương lai gần (5-10 năm)”.

Theo GS Hùng, điều ông lo ngại thứ nhất là lưu lượng nước xì chảy thành dòng ước lượng lớn hơn 30 lít/giây. Lượng nước này không phải là thấm chia đều trên toàn bộ thân đập mà chỉ tập trung vào 4 khe dãn nhiệt (hoặc nứt) ở gần vai trái đập. Đây không phải là hiện tượng bình thường.

Lo ngại thứ hai là đập thuỷ điện Sông Tranh 2 nằm trên đới đứt gãy đang hoạt động, từng có dư chấn, động đất, gây nứt, sạt lở núi.

Về nguyên tắc kỹ thuật xây đập hồ thuỷ điện, tường chống thấm ở 2 phía thượng và hạ lưu phải có cường độ bêtông cao nhất – mac 250, thiết kế còn có 3 hành lang ở 3 cao trình khác nhau để thu, dẫn lưu nước thấm. Người ta đặt ống nhựa, có nhiều lỗ thông, thu nước thấm theo phương thẳng đứng, rồi gom vào hệ thống cống thoát ra hạ lưu (hoặc bơm). Riêng các khe dãn nhiệt (khoảng hở bêtông chủ động để triệt tiêu ứng suất lực dãn nở do nhiệt), bắt buộc phải đặt các van omega đồng hoặc hợp chất composite, caosu siêu bền để có thể co, dãn đồng thời chống thấm.

Vì vậy, nước chỉ có thể thấm qua tường bảo vệ ở thượng lưu, rồi được thu, dẫn lưu để thoát theo các hành lang nói trên. Việc thấm ướt thân đập, chỉ cho phép ở mức 1/3 thân đập, 2/3 thân đập còn lại bắt buộc phải khô ráo. Hiện tượng rò rỉ, chảy thành dòng ra thân đập phía hạ lưu ở thủy điện Sông Tranh 2 là bất bình thường.

Có thể suy đoán các nguyên nhân chính: Do thi công không đảm bảo chất lượng; vật liệu đặt tại khe dãn nhiệt (van omega đồng hoặc hợp chất composite, caosu) bị đặt lệch khi thi công, hoặc lệch sau tác động của động đất gây ra. Một nguyên nhân nữa mà nếu đúng thì là nguy cơ lớn là nứt thân đập do dư chấn động đất.

Các công nhân đang dùng khoan, vải, hóa chất... khắc phục các điểm rò rỉ nước.

Cần tính toán về sự an nguy

Theo GS Hùng, cho dù bất cứ nguyên nhân gì đi nữa, hiện tượng rò rỉ nước bất thường này cũng cần được quan trắc, khảo sát và xác định ngay. Theo đó, đưa ra các giải pháp khắc phục khoa học, hợp lý và triệt để. Ngoài các nguy cơ phụ thuộc yếu tố khách quan (có động đất cường độ lớn hoặc mưa siêu cường độ), thì việc thấm, ngấm nước trong thân đập hồ thủy điện sẽ đẩy nhanh quá trình thủy hóa, mục vữa bêtông và giảm tuổi thọ nhanh chóng công trình, thậm chí bục vỡ thân đập.

Bên cạnh đó, chính quyền cần phối hợp với cơ quan chức năng, cơ quan chuyên môn, xây dựng ngay một phương án chủ động ứng phó với sự cố vỡ đập. Đây là việc cần làm, thông thường các công trình cấp 1 trên thế giới đều có phương án chủ động như vậy.

Cần đặt ra mọi dự lường những sự cố xấu nhất có thể xảy ra, để giảm thiểu mức thấp nhất thiệt hại về sinh mệnh người dân và tài sản xã hội. Nếu không khắc phục triệt để như khoan, bơm bêtông từ trong thân đập, nền đập... mà chỉ trít trám bên ngoài như các công nhân đang làm hiện nay, tuổi thọ công trình rút ngắn nhanh chóng, không những thiệt hại nặng cho chủ đầu tư, Nhà nước mà nguy hại đến tính mạng người dân.    

Cục Kiểm định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng vào cuộc

Chiều 20.3, ông Lê Quang Hùng - Cục trưởng Cục Kiểm định Nhà nước về chất lượng công trình xây dựng - cho biết, cơ quan này sẽ chủ trì, cùng các chuyên gia đầu ngành về xây dựng thủy lợi sẽ kiểm tra trực tiếp tại Nhà máy thủy điện Sông Tranh 2. Hôm nay (21.3) đoàn công tác sẽ quan trắc, đo đạc, làm các thí nghiệm tại hiện trường rò rỉ nước ở thân đập chính của nhà máy thủy điện để nhanh chóng đưa ra các kết luận sớm nhất.