Những con số giật mình

Năm 2011 diễn ra một nghịch lý là trong khi Chính phủ ra chủ trương cắt giảm đầu tư công, thắt chặt chi tiêu thì cho đến cuối năm 2011, số liệu mới nhất của Bộ KHĐT vẫn cho thấy tỉ lệ đầu tư dự án công cả nước vẫn cao ngất ngưởng khi chiếm 40% GDP. Bộ này cũng thừa nhận, dự án mọc ra như nấm nhưng hiệu quả đầu tư lại quá thấp. Không ít dự án nằm trong danh mục được phép triển khai trong giai đoạn 5 năm tới có vốn dự kiến vượt nhiều lần. Riêng 6 tháng đầu năm 2011, thêm hơn 6.700 dự án sử dụng 30% vốn nhà nước được khởi công – tăng gần 1.000 dự án so với cùng kỳ năm ngoái. Trong khi đó, số dự án hoàn tất và đưa vào khai thác chỉ dừng ở con số 4.700. Qua 11 tháng đầu năm, lượng dự án đầu tư công mới tăng gần 30% so với cùng kỳ năm trước. Và đáng ngạc nhiên hơn là trong bối cảnh ngổn ngang trăm mối thì Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế T.Ư lại vừa trình Chính phủ danh mục dự án đầu tư công năm 2012 với tổng vốn lên đến 300 tỉ USD.

Đăng ký đầu tư mới với số lượng dự án “trên trời” là một nhẽ, nhìn lại toàn cảnh đầu tư công nước ta năm qua còn là một nhận định khá nhàm chán là “lãng phí, chậm tiến độ”. Tỉ lệ chậm tiến độ các dự án đầu tư công nửa đầu năm nay theo Bộ KHĐT chiếm hơn 11% - vượt hẳn so với tỉ lệ 9,7% của năm 2010. Việc phân bổ vốn cũng bất hợp lý trong cơ cấu như quá tập trung cho các ngành kinh tế với 80% tổng vốn, mà chỉ dành 20% cho lĩnh vực y tế, giáo dục... Nhìn đâu cũng thấy công trình kinh tế trọng điểm, cấp bách. Điển hình như tại ĐBSCL, tháng 10.2009 được quy hoạch 21 cảng biển và đến nay con số đó đã lên đến 27 dự án và chưa biết bao giờ mới... xây xong toàn bộ số cảng này.

Đã đến lúc cần tập trung chất thay vì lượng, nếu không thì đầu tư công sẽ tiếp tục dàn trải và còn nhiều hệ quả chờ đợi phía trước. Ảnh: Tạ Bú

Tái cơ cấu

Tổng quan về bức tranh đầu tư công năm qua, Viện Kinh tế VN nhìn nhận, không thể không đầu tư bởi nhiều dự án là “xương sống” của đất nước, nhưng đầu tư tập trung vào lĩnh vực nào, cắt giảm dự án nào thì đã đến lúc Chính phủ phải bàn cách cụ thể hóa. Viện này cảnh báo, nếu không có lộ trình cắt giảm cụ thể, hoàn thiện dự án trọng điểm thay vì thêm mới thì không ít hệ lụy tiêu cực sẽ đến: Lạm phát dai dẳng, rủi ro nợ công và thâm hụt thương mại. Khách quan mà nói, nỗ lực của Chính phủ trong việc thắt chặt ngân sách cho đầu tư công là không nhỏ, nhưng để hiện thực hóa từng dự án cụ thể, điều này còn tùy thuộc lớn vào cả hệ thống chính trị. Quan điểm của Bộ KHĐT khi tham vấn Chính phủ về tái cơ cấu đầu tư công trong năm tới là tạo tính chủ động cao cho từng địa phương, bằng cách huy động tối đa các kênh đầu tư mới cho những dự án không thể không thực hiện.

Điều này được nêu rõ tại chỉ thị mới nhất (số 1792) của Chính phủ về quản lý vốn ngân sách cho các năm tới. Nội dung chủ đạo là cắt giảm hàng loạt dự án lãng phí nguồn lực, thiếu trọng tâm, tăng huy động vốn từ các thành phần kinh tế trong và ngoài nước. Bộ trưởng Bùi Quang Vinh khẳng khái: “Chính phủ cần sự chủ động tích cực từ phía các địa phương thay vì tâm lý “ỷ lại” bấy lâu nay. Ngoài việc bố trí cân đối nguồn vốn được khoán trong thời hạn nhất định, các tỉnh sẽ phải huy động các kênh đầu tư mới có hiệu quả như bán “đứt” cho DN, cùng đầu tư với DN và chia lợi nhuận hoặc giao cho nhà đầu tư trực tiếp làm, DN tự thu vốn...”. Cũng theo Bộ trưởng Vinh, năm 2012, vốn trái phiếu được ưu tiên theo các mức khác nhau, trong đó những công trình đã lên kế hoạch mà chưa khởi công sẽ dừng lại. Sẽ không phân bổ vốn hoặc hạn chế tối đa cho công trình mới.

Số lượng công trình mới chắc chắn sẽ rất ít, nếu không muốn nói là không có dự án nào được phê duyệt.

Và dư luận vẫn đang chờ vào những lời hứa này của Chính phủ sẽ được hiện thực hóa như thế nào trong năm tới, như lời của nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan khi nhìn nhận về bức tranh đầu tư công nước ta: “Gốc rễ của tái cơ cấu đầu tư công là nhất thiết cần điều chỉnh tư duy đầu tư công bằng các cách làm cụ thể. Đã đến lúc cần tập trung chất thay vì lượng, nếu không thì đầu tư công sẽ tiếp tục dàn trải và còn nhiều hệ quả chờ đợi phía trước”.

Dương Hà