Với cái nhìn thẳng thắn, ngày 6.12, Chính phủ tổ chức hội nghị đánh giá về công tác sắp xếp, đổi mới DNNN giai đoạn 2011-2015 và định hướng nhiệm vụ giai đoạn 2016-2020.

Phát biểu khai mạc hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đưa ra những đánh giá thẳng thắn về quá trình đổi mới, cổ phần hoá DNNN và đề cập tới 2 nội dung chính cần thảo luận và trả lời cho được là vì sao thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp và cổ phần hóa còn thấp? Giải pháp nào để thoái vốn và cổ phần hóa tốt nhất trong thời gian tới tốt nhất (bảo đảm lợi ích nhà nước, doanh nghiệp, lợi ích xã hội...).


Thủ tướng yêu cầu xác định rõ doanh nghiệp nào Nhà nước cần thoái vốn và doanh nghiệp nào không cần nắm cổ phần chi phối và đề nghị các bộ ban ngành địa phương đưa ra ý kiến đánh giá xem cơ chế chính sách về cổ phần hóa, thoái vốn đã được ban hành có còn phù hợp không, có cần điều chỉnh hay không.

“Danh sách xếp loại DNNN ở trên tay nhưng tôi chưa ký chính vì cần phải thống nhất, những DN nào cần thoái vốn toàn bộ, những DN nào cần chi phối và nếu cần nắm giữ thì ở tỷ lệ bao nhiêu phần trăm?”, Thủ tướng nhấn mạnh.

Người đứng đầu Chính phủ cũng đưa ra các câu hỏi liên quan tới quy trình chọn nhà đầu tư chiến lược, chọn nhà tư vấn, thoái vốn theo lô nhằm bảo đảm tính công khai, minh bạch trong quá trình cổ phần hóa ... cũng như việc xử lý vấn đề đất đai trong quá trình cổ phần hóa, sắp xếp lại, giải thể, phá sản doanh nghiệp.

Thủ tướng nêu ra vấn đề trách nhiệm cá nhân của từng Tổng giám đốc tập đoàn, DNNN khi chậm trễ trong cổ phần hoá cũng như các vấn đề trong việc định giá tài sản vốn, định giá "đất vàng".

“Tôi có nghe rằng, có DN rất lớn vừa qua khi tiến hành định giá và Kiểm toán Nhà nước xác định lại chênh lệch tới 10.000 tỷ đồng”, Thủ tướng lấy ví dụ.

Báo cáo tổng kết công tác đổi mới DNNN nêu rõ một trong những nguyên nhân dẫn tới các hạn chế trong quá trình cổ phần hoá DNNN chính là lợi ích cục bộ, tư duy nhiệm kỳ và một số cán bộ quản lý “sợ mất ghế” nên chần chừ cổ phần hoá, thoái vốn nhà nước hoặc đề nghị nhà nước tiếp tục nẵm giữ tỷ lệ chi phối vốn khi cổ phần hoá.

Trong giai đoạn 2011 - 2015, các bộ, ngành, địa phương, tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước đã sắp xếp được 591 doanh nghiệp (về số lượng doanh nghiệp đạt 96% kế hoạch); trong đó: cổ phần hóa 499 doanh nghiệp và bộ phận doanh nghiệp (đạt 96,3% kế hoạch), sáp nhập, hợp nhất 48 doanh nghiệp, giải thể 17 doanh nghiệp, phá sản 8 doanh nghiệp, bán, giao: 10 doanh nghiệp, chuyển thành công ty TNHH nhiều thành viên 8 doanh nghiệp.

Sau 5 năm, đã có 5.950 doanh nghiệp được sắp xếp lại, trong đó cổ phần hóa là 4.460 doanh nghiệp. Nếu tính thêm số DNNN sắp xếp trong 10 tháng đầu năm 2016 là 60 doanh nghiệp, trong đó cổ phần hóa là 48 doanh nghiệp thì đến nay tổng số DNNN sắp xếp lại là 6.010 doanh nghiệp, trong đó cổ phần hóa 4.508 doanh nghiệp.

Đến nay, sau 15 năm sắp xếp lại, DNNN đã giảm mạnh về số lượng, đặc biệt là những doanh nghiệp quy mô nhỏ, doanh nghiệp kém hiệu quả, doanh nghiệp ở các lĩnh vực Nhà nước không cần nắm giữ. Năm 2001 cả nước có khoảng 6.000 DNNN, dàn trải trên 60 ngành, lĩnh vực, đến năm 2011 có 1.369 DNNN thì đến hết tháng 10 năm 2016 chỉ còn 718 DNNN, tập trung vào 19 ngành, lĩnh vực. Đại bộ phận DNNN có quy mô vừa và lớn, giảm nhiều về số lượng nhưng năng lực và quy mô tăng lên. Mặc dù số lượng chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong khu vực doanh nghiệp (khoảng 0,67%) nhưng DNNN vẫn nộp ngân sách đáng kể, đóng góp lớn nhất vào GDP (DNNN 28,8%, ngoài nhà nước 11,8%, FDI 17,9%).

Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước đã tập trung rà soát, loại bỏ những ngành, nghề ít hoặc không liên quan đến ngành, nghề kinh doanh chính, tổ chức lại sản xuất, sắp xếp các đơn vị thành viên, hoàn thành phê duyệt Điều lệ tổ chức và hoạt động; quan tâm đổi mới quản trị doanh nghiệp. Kết thúc thí điểm cổ phần hóa 3 tập đoàn kinh tế. Việc thoái vốn đạt được một số kết quả, tuy nhiên việc thoái vốn đầu tư ra ngoài ngành kinh doanh mới đạt 42% kế hoạch, gặp rất nhiều khó khăn do thị trường không thuận lợi, việc thoái vốn trong lĩnh vực ngân hàng còn phụ thuộc vào quá trình tái cơ cấu các tổ chức tín dụng. Một số bộ, ngành, địa phương chưa tích cực, chủ động, chưa quyết liệt chỉ đạo triển khai thực hiện tái cơ cấu DNNN. Giai đoạn 2016 - 2020 nhiệm vụ tái cơ cấu còn nặng nề với nhiều khó khăn, thách thức, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương, tập đoàn kinh tế và tổng công ty nhà nước phải tập trung chỉ đạo thực hiện nhiều biện pháp tích cực mới để đạt mục tiêu đề ra.

Trong giai đoạn 2016-2020, Chính phủ xác định, doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ 100% vốn và cổ phần chi phối chỉ duy trì trong những lĩnh vực then chốt, thiết yếu; địa bàn quan trọng và quốc phòng an ninh; ứng dụng công nghệ cao, đầu tư lớn, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội mà doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế khác không đầu tư.