Những gam màu sáng tối

Đã có những NH đầu tiên công bố BCTC hợp nhất quý IV và lũy kế cả năm 2013. Và cũng đã có những bất ngờ đầu tiên. Đó chính là hai ông lớn trong khối NHTMCP là ACB và Eximbank (EIB) đều công bố mức lợi nhuận âm khá lớn.

Kinh doanh ngoại hối lỗ tới 230 tỉ đồng, trong khi đó lại phải tăng mạnh khoản dự phòng rủi ro khiến cho lợi nhuận của Eximbank sụt giảm mạnh. Cả năm, NH này chỉ hoàn thành 20,5% kế hoạch LNTT đề ra. Cụ thể, thu nhập lãi thuần của Eximbank quý IV đạt 494 tỉ đồng, giảm 42,3% so với cùng kỳ 2012. Lũy kế cả năm, thu nhập lãi thuần giảm 44% xuống 2.736 tỉ đồng. Bên cạnh lỗ nặng từ kinh doanh ngoại hối, các hoạt động khác trong quý IV chỉ lãi 16,5 tỉ đồng, chỉ bằng 3,2% so với 517 tỉ đồng đạt được trong quý IV/2012. Lũy kế năm 2013, hoạt động khác mang về cho Eximbank 204 tỉ đồng lãi, bằng chưa đến 40% so với năm 2012. Tổng lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh quý IV ở mức âm 208 tỉ đồng, so với mức dương 452 tỉ đồng cùng kỳ năm trước. Đây là lần đầu tiên kể từ khi lên sàn, EIB có quý báo lỗ đầu tiên. Tỉ lệ nợ xấu của NH tại thời điểm 31.12.2013 tăng lên 2%, từ mức 1,3% đầu năm. Đáng chú ý, các khoản nợ có khả năng mất vốn lên gần 1.075 tỉ đồng, tăng 35% so với đầu năm và tăng tới 40% trong quý.

Cùng trong cảnh khó khăn, quý IV/2013, ACB lỗ gần 293 tỉ đồng, theo BCTC hợp nhất vừa công bố. Nguyên nhân khiến ACB lỗ lần này phần nhiều do thu nhập lãi thuần, vốn chiếm tỉ trọng lớn nhất trong các khoản thu, giảm 45%. Kinh doanh ngoại hối và vàng sau hai quý khởi sắc đã lỗ trở lại 34 tỉ đồng. Tuy nhiên, cả năm LNST của ACB vẫn tăng 5%, đạt khoảng 825 tỉ đồng. Tỉ lệ nợ xấu cuối tháng 12.2013 tăng lên 3%, từ mức 2,5% đầu năm. Trong đó nợ có khả năng mất vốn tăng tới 85%, đặc biệt là tăng gấp hơn 3 lần trong quý IV.

Kết quả kém khả quan khiến hai ông lớn NH phải cắt giảm các khoản chi, đặc biệt là chi phí cho nhân viên. Thống kê từ thuyết minh báo cáo riêng lẻ cho thấy, riêng NH mẹ Eximbank đã cắt giảm 340 người trong 3 tháng cuối năm - nhiều gấp 3 lần con số bị cho nghỉ trong 9 tháng đầu năm. Còn tại ACB, các khoản chi cho nhân viên năm 2013 cũng giảm 17% với số nhân sự 9.131 người. Riêng quý IV, số nhân sự NH này đã giảm 217 người.

Trong khi đó, danh sách những NH báo lãi vẫn có những cái tên như BIDV, Vietinbank, MBB. Tuy nhiên, một điểm chung có thể nhận thấy là các NH này cũng chịu áp lực khá lớn trong việc chi phí dự phòng rủi ro tín dụng và nợ có khả năng mất vốn tăng cao.

Kịch bản nào cho tương lai?

Các NH đang hồi phục trở lại, tuy nhiên lợi nhuận của các NH trong tương lai hoàn toàn tùy thuộc vào việc thông tư 02 được áp dụng nghiêm ngặt đến đâu. Đó là nhận định mà các chuyên gia phân tích của CTCK Bản Việt (VCSC) đưa ra trong báo cáo phân tích cập nhật về ngành NH mới đây.

Việc các NH tích cực tham gia bán nợ xấu cho VAMC được đánh giá tốt, nhưng điều đó không có nghĩa là nợ xấu đã được xóa bỏ, nhất là khi thị trường mua - bán nợ chưa được hình thành. Bởi nếu sau 5 năm các khoản nợ xấu đó chưa được xử lý, các NH buộc phải nhận lại nợ từ VAMC. Thông tư 02 chủ yếu yêu cầu các NH ghi nhận nợ xấu đúng theo thực tế, do đó chi phí dự phòng sẽ tăng mạnh. Do Cty quản lý tài sản của các TCTD (VAMC) buộc các NH có tỉ lệ nợ xấu trên 3% bán lại nợ xấu cho VAMC đến khi tỉ lệ nợ xấu dưới 3%. Việc bán nợ xấu sẽ chủ yếu thông qua việc chuyển nợ thành trái phiếu đặc biệt và NH sẽ trích lập cho khoản trái phiếu này trong tối đa 5 năm (giả định tỉ lệ thu hồi nợ là 0%). Do đó chi phí dự phòng năm 2014 sẽ tránh bị tăng vọt, nhưng lợi nhuận trong vòng 5 năm tới vẫn tiếp tục bị ảnh hưởng. Vì vậy, theo nhận định của VCSC, có khả năng Thông tư 02 sẽ được áp dụng, nhưng sẽ được điều chỉnh và nới lỏng trước khi có hiệu lực.

Trong kịch bản khả quan nhất, VCSC cho rằng Thông tư 02 sẽ được áp dụng, nhưng sẽ được điều chỉnh quy định liên quan đến "các khoản nợ đang được tái cơ cấu", đây là phần quan trọng nhất trong Thông tư 02. Trong kịch bản này, nợ xấu gần như không thay đổi. Còn với kịch bản 2, kịch bản kém khả quan nhất, nhóm phân tích giả định Thông tư 02 sẽ được áp dụng và không có sửa đổi so với hiện nay. Kịch bản này có xác suất thấp hơn. Trong trường hợp này, nợ xấu trung bình toàn ngành NH có thể sẽ tăng lên 14,8%. Điều đó cũng đồng nghĩa, bức tranh lợi nhuận của ngành NH chưa thể sáng màu.