- Tại sao Bộ Giáo dục-Đào tạo lại ban hành thông tư một cách khá “bất ngờ” như vậy?

- Không phải chúng tôi làm nhanh mà chuẩn bị hàng năm nay. Chúng tôi đã tổ chức nhiều hội thảo, hội nghị đưa thông tin lên mạng xin ý kiến… Chưa có thông tư nào khiến chúng tôi trăn trở và tiếp thu nhiều ý kiến như thông tư liên thông này. Hiện nay, mọi người đa số chưa hiểu về đào tạo liên thông. Liên thông là hình thức đào tạo bảo lưu kết quả của giai đoạn trước để học ở giai đoạn sau để rút ngắn thời gian học tập, giảm được kinh phí đào tạo. Việc xây dựng chương trình đào tạo riêng cho liên thông là sai bản chất. Quyết định 06 trước đây là văn bản đầu tiên quy định về liên thông. Tuy nhiên, quy định này còn có nhiều khiếm khuyết.

Để ra được thông tư mới này, chúng tôi đã đi khảo sát, thấy rõ ràng là bị biến tướng. Nhiều trường khi thực hiện đã sai phạm như đào tạo ngoài nhà trường, liên kết tràn lan, chương trình đào tạo bị cắt xén dẫn đến chất lượng đào tạo không cao… Theo quy định từ trung cấp liên thông lên đại học phải được bộ cho phép, nhưng nhiều trường không thực hiện, đào tạo chui. Chính xã hội cũng  lên án, các cơ quan, doanh nghiệp từ chối người có bằng liên thông.

Thông tư này cũng xuất phát từ đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục. Tinh thần thông tư bám sát tinh thần Luật Giáo dục có hiệu lực từ ngày 1.1.2013. Đào tạo đại học chỉ gồm 3 hệ: Chính quy, từ xa, vừa học vừa làm. Liên thông chỉ là hình thức đào tạo. Tăng tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của cơ sở đào tạo, bộ chỉ quan tâm đến tiêu chí và điều kiện đảm bảo chất lượng.

Ông Bùi Anh Tuấn - Vụ trưởng
Vụ Giáo dục đại học, Bộ GDĐT.
- Thông tư mới này, theo ông, ảnh hưởng như thế nào đối với người học?
- Các bạn phải xác định khi chọn học cao đẳng, trung cấp… mỗi hệ đào tạo có mục tiêu riêng, chuẩn đầu ra riêng, cung cấp lao động cho thị trường nhân lực. Còn nếu đi học nghề lại chỉ để vào đại học, cao đẳng thì có cần tồn tại những trường trung cấp nghề không? Thông tư mới để các trường tồn tại đúng sứ mạng, không phải là con đường để lên đại học.

Liên thông không phải là đào tạo đại học 2 giai đoạn. Những ai có nghị lực, năng lực, quyết tâm được tạo điều kiện để học tiếp. Không biến tướng như trước đây; từ trước đến nay, nếu quan điểm sai thì phải sửa.

- Tuy nhiên, đây là cánh cửa rất hẹp đối với những thí sinh muốn học liên thông?
- Tất cả những gì thông tư đưa ra chỉ là để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người học. Các cơ sở sử dụng lao động cũng đánh giá phân biệt chất lượng chính quy và liên thông. Thực hiện thông tư mới, cả người học chính quy và liên thông đều được đảm bảo về chất lượng đào tạo, dần dần lấy lại uy tín cho người lao động, cho cả nhà trường.

Các trường đủ điều kiện là được phép mở cả liên thông chính quy và liên thông theo hệ vừa làm vừa học. Theo tôi, liên thông vừa làm vừa học phù hợp hơn với tinh thần học tập suốt đời.

- Rất nhiều học sinh, sinh viên đang học trung cấp, cao đẳng có nhu cầu học liên thông cho rằng quy định 3 năm mới cho thi tiếp là quá lâu. Tại sao không giữ như cũ là khá giỏi được thi luôn, hoặc chỉ cần 1-2 năm, thưa ông?

- Thông tư mới không phân biệt bằng khá giỏi nữa mà mở cơ hội như nhau cho mọi người. Việc kéo dài thời gian lên 36 tháng cũng để tránh việc gian lận. Như đã có tình trạng cả một khóa thi liên thông mà xác nhận chỉ từ 1 - 2 đơn vị. Trung cấp, cao đẳng nghề ra trường cần phải đi làm việc chứ không phải để đi học tiếp đại học - mục tiêu sai ngay từ đầu. Thậm chí khi lấy ý kiến, có trường cao đẳng còn đề nghị kéo dài thời gian cho phép thi liên thông lên đến 7 năm. Bởi vì, một trường nghề đầu tư máy móc thiết bị học tập rất tốn kém, mà sinh viên học ra lại chỉ chăm chăm đi học liên thông thì còn đầu tư làm gì?

Quyết định trước đây chưa đủ để bao quát thực tiễn. Bây giờ phải làm đúng bản chất, giá trị, trả lại đúng cho người học.

- Còn với những ý kiến lo ngại sẽ không còn ai vào trung cấp, cao đẳng mà chạy hết lên đại học thì sao, thưa ông?

- Nếu ai cũng nghĩ thế thì đây là điều đáng buồn, vì đã nhìn nhận sai về cấp đào tạo. Mỗi trường học có sứ mệnh, đóng vai trò nhất định trong thị trường lao động.

- Tuy nhiên, hiện nay tâm lý xã hội vẫn thích bằng cấp đại học hơn?

- Các cơ sở đào tạo phải thay đổi thích hợp với thị trường lao động, chứ không phải chỉ xây dựng chương trình để đáp ứng liên thông. Người làm công tác quản lý phải có trách nhiệm với việc đó.

Bộ Giáo dục-Đào tạo không đối lập với các trường, với người học, mà làm sao để đi đúng, đáp ứng đúng. Trước đây có gì sai, chưa đúng thì nay phải làm đúng. Bộ thay đổi, các trường cũng phải thay đổi.

- Tại sao áp dụng ngay trong tháng 2.2013 khi chưa có sự thông báo rộng rãi sớm hơn? Có thể tạm hoãn thời gian thực hiện, để những sinh viên đang học năm cuối đang chuẩn bị thi liên thông ngay có thời gian “thu xếp”? Như trường hợp “xe chính chủ”, khi có ý kiến dư luận cũng tạm dừng thực hiện?

- Theo quy định của pháp luật, thông tư có hiệu lực thi hành sau 45 ngày. Còn nói về chuyện tạm hoãn, nếu hoãn thì hoãn đến bao giờ? Nửa năm, một năm hay hai, ba năm thì cũng thế. Mà vấn đề này và “xe chính chủ” hoàn toàn khác nhau về bản chất. 

- Bộ Giáo dục-Đào tạo có thống kê về số lượng sinh viên liên thông trong thời gian qua không?

- Như đã nói, những năm vừa qua đào tạo liên thông có sự biến tướng, có trường làm “chui”, nên không thể có thống kê cụ thể.

- Bộ Giáo dục-Đào tạo có dự kiến tới việc trong năm tới, vì quy định liên thông  này thí sinh không vào trung cấp, cao đẳng nữa mà đổ xô sang đại học?

- Có thể năm đầu thực hiện sẽ có khó khăn, bỡ ngỡ. Tổng số lượng thí sinh hằng năm không biến động nhiều, khoảng 1 triệu em. Số thí sinh trúng tuyển đại học, cao đẳng hằng năm khoảng 600 nghìn em, không ở chỗ này thì các em “chạy” sang chỗ khác.

- Các trường dân lập kêu rằng hạn chế chỉ tiêu liên thông là mất “cửa sống” trong tình hình tuyển sinh chính quy rất khó khăn như hiện nay?

- Bộ không khuyến khích mở rộng liên thông, phải có sự khống chế số lượng. Nếu không, các bạn có thể đi vào con đường vừa làm vừa học.

Đối với các trường ngoài công lập, việc siết chặt chỉ tiêu liên thông cũng là  để bắt các trường này phải đầu tư cho đào tạo chính quy giảng viên, cơ sở vật chất; chứ không thể cứ đào tạo kiểu “ăn xổi”, chuyển chỉ tiêu chính quy sang liên thông, đào tạo 2 năm là xong một khóa.

- Ông có lời khuyên gì đối với những sinh viên hiện đang rất thất vọng về quy định mới này?

- Các em hãy bình tĩnh. Cánh cửa hẹp hơn, nhưng không đóng. Thi “3 chung” nhưng các em không phải học lại từ đầu, mà sẽ được miễn - giảm những học phần đã học. Các em thi như chính quy, học như chính quy, ra trường tấm bằng như nhau.

Các bạn sợ học kém thi không đạt, đó là điều đúng. Chính quy phải có chuẩn đầu ra. Nếu đủ nghị lực, quyết tâm thì ôn tập và thi ngay. Không thì đi làm rồi quay lại thi. Các bạn sẽ thấy sau thời gian làm việc mình trưởng thành hơn rất nhiều. Kiến thức thu nhận khi học tiếp sau thời gian đi làm sẽ bổ ích hơn rất nhiều.

Câu chuyện này không chỉ đúng đối với học liên thông mà còn đúng đối với cả thạc sĩ. Tôi đã từng khuyên nhiều bạn sau khi học đại học xong không nên đi học thạc sĩ ngay, mà hãy đi làm, lấy kinh nghiệm rồi hãy tiếp tục học lên cao học. Khi đó, những kiến thức thu nhận được sẽ không chỉ là lý thuyết suông.

Xã hội cần người tốt nghiệp cả trung cấp, cao đẳng chứ không chỉ đại học.

- Xin cảm ơn ông!

* TS Nguyễn Thanh Nam - Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Bách khoa TPHCM: Với mục đích “tăng chất lượng giáo dục” sẽ còn rất nhiều cách khác để thực hiện, quản lý cho hiệu quả chứ không phải chỉ là  “siết chặt” đầu vào bằng hình thức phải bắt SV theo học liên thông thi tuyển như TS bậc phổ thông. Tôi nghĩ rằng, giải pháp này có phần... vô lý! Và suy cho cùng, việc nâng chất lượng đào tạo có nhiều cách khác nữa, như chuẩn hóa về giáo trình giảng dạy, cơ sở vật chất, trang thiết bị trong giảng dạy... cũng sẽ tác động không nhỏ đến chất lượng đào tạo.

* Bà Nguyễn Thị Minh Tâm - GĐ Cty đào tạo, phát triển và tư vấn nguồn lực: Kinh nghiệm thực tế cho thấy, các doanh nghiệp- nhất là các Cty liên doanh hoặc nước ngoài...- khi tuyển chọn nguồn nhân lực, đặc biệt là đội ngũ CEO  thường chỉ chú trọng đến năng lực thực tế của ứng viên. Điểm kế tiếp, liên quan đến  hồ sơ bằng cấp,  nếu họ quan tâm thì cũng chỉ “nhắm” vào loại hình đào tạo bằng cấp chính quy hay tại chức, chứ không chi tiết đến việc loại hình học liên thông hay không... Với rất nhiều nhà tuyển dụng, vấn đề không nằm ở chỗ hệ đào tạo mà là chất lượng đào tạo và còn ở mục đích, vị trí nhân lực mà từng doanh nghiệp họ cần “tuyển” và “dụng” cho những yêu cầu riêng biệt.

Thể Uyên