Cách trung tâm TP. Nha Trang về hướng Đông Nam khoảng 10 km, Đồng Bò được bao bọc bởi dãy núi cao tự nhiên, hình vòng cung kéo dài từ vịnh Nha Trang lên huyện Diên Khánh rồi xuôi xuống Cam Ranh; địa thế kín đáo, nhiều hang gộp, luồn sâu trong những cánh rừng nguyên sinh. Tháng 2.1946, lực lượng quân, dân, chính, đảng Khánh Hòa đã chọn nơi đây làm căn cứ để chỉ đạo phong trào kháng chiến chống Pháp. Cuối năm 1954 tỉnh ủy lâm thời Khánh Hòa chuyển từ căn cứ Đá Bàn (TXNinh Hòa) về căn cứ Đồng Bò, tiếp tục chỉ đạo phong trào đấu tranh chống Mỹ. Năm 1970, cơ quan lãnh đạo cùng lực lượng quân sự địa phương Khánh Hòa đã chuyển đến khu vực Suối Lùng nằm trong dãy núi Đồng Bò tiếp tục cùng nhân dân giải phóng Nha Trang, thống nhất đất nước.

Tham dự tọa đàm, hầu hết cựu chiến binh, từng sống và chiến đấu tại căn cứ Đồng Bò trong 2 thời kỳ kháng chiến chống Pháp và Mỹ đã kể lại những kỉ niệm xương máu về chiến khu xưa.

Ông Phạm Minh Thành, cựu chiến binh, từng gắn bó với chiến khu Đồng Bò trong suốt thập niên 60 của thế kỷ trước, kể : “coi Quân địch coi Đồng Bò là cái gai trước mắt. Chúng đã dội nhiều bom, đạn, cài biệt kích, kể cả dùng chất độc hóa học…nhằm tiêu diệt lực lượng quân giải phóng, nhưng không được. Chiến khu Đồng Bò hay Mật khu Đá Hang vẫn là nơi rút về trú ẩn an toàn và củng cố lực lượng của ta.”

   

Một góc suối giữa chiến khu xưa - Đồng Bò, đang được nhà đầu tư du lịch quan tâm  

Là cựu chiến binh và tham gia công tác bảo tàng từ những ngày đầu giải phóng, ông Bùi Xuân Phước, nguyên Giám đốc Bảo tàng tỉnh Phú Khánh cho biết: “Đá Hang là di tích lịch sử cấp quốc gia, nằm trong quần thể căn cứ địa cách mạng Đồng Bò (gồm có Đồng Bò thượng, Đồng Bò trung, Đồng Bò hạ). Đây là căn cứ địa nằm sát nách kẻ thù, thường xuyên bị địch dùng vũ khí hủy diệt chà đi, xát lại... Nhưng, chúng đã thất bại trước tinh thần kiên cường của quân dân ta. Đồng Bò nổi tiếng là căn cứ địa cách mạng vững chắc. Ước nguyện của những người từng tham gia kháng chiến tại Đồng Bò là thông qua con đường du lịch, du khách gần xa đến thăm Đồng Bò, hiểu rõ nguồn gốc lịch sử một vùng đất. Đơn vị được giao trọng trách nghiên cứu phát huy giá trị của di tích lịch sử cần có “cái nhìn” toàn diện, nhằm phát huy giá trị văn hóa, tư tưởng, góp phần làm giàu cho quê hương-đất nước.”

Theo ông Lê Xuân Thơm, Giám đốc Công ty TNHH Hải Đăng, tới đây, DN sẽ dựa theo lời kể và những dẫn chứng mà các cựu binh đã chia sẻ để xây dựng bộ tài liệu chính thống về chiến khu Đồng Bò để giới thiệu với khách du lịch.

Thanh Thúy