Theo ông Cù Chí Lợi - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Mỹ (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam - VAAS) - vấn đề quan trọng nhất trong mối quan hệ song phương Việt - Mỹ hiện nay là phải tạo dựng được một niềm tin chiến lược lâu dài. Ông kỳ vọng trong chuyến thăm Mỹ từ 24-26.7, Chủ tịch Nước Trương Tấn Sang - với tư cách lãnh đạo nhà nước, vừa là đại diện cho người dân Việt Nam – sẽ trao đổi và làm rõ với chính quyền Mỹ rằng, đường hướng và tương lai phát triển của Việt Nam không có gì mâu thuẫn với lợi ích của Mỹ.

Cần gạt bỏ định kiến, hướng đến sự chia sẻ

Mối quan hệ Mỹ - Việt trong thời gian gần đây đã có những bước tiến triển mạnh mẽ và xích lại gần nhau hơn. Giữa bối cảnh nhiều vấn đề khu vực nổi lên trong thời gian gần đây, như căng thẳng trên biển Đông, Việt Nam đã thể hiện vai trò của mình như một quốc gia quan trọng nhằm duy trì sự bình ổn và thịnh vượng của khu vực.

“Những ứng xử ngoại giao của Việt Nam, trong bối cảnh phải xử lý nhiều các vấn đề tế nhị, đã được nhiều quốc gia trên thế giới đánh giá cao vì giúp duy trì sự ổn định, nếu không vấn đề khu vực sẽ trở nên căng thẳng hơn rất nhiều. Điều đó chứng minh Việt Nam có thực lực và uy tín trên bình diện ngoại giao, vào thời điểm Mỹ muốn quay trở lại Châu Á tìm kiếm các đối tác mới. Rõ ràng, hai quốc gia đã có những bối cảnh đồng nhất và có thể thúc đẩy quan hệ phát triển đến tầm cao mới, thể hiện qua chuyến thăm của Chủ tịch Nước Trương Tấn Sang”.

Cũng theo đánh giá của ông Cù Chí Lợi, việc hướng tới thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với Mỹ không chỉ mang lại giá trị vật chất, mở đường cho dòng đầu tư Mỹ chảy vào Việt Nam, mà còn tạo dựng cho Việt Nam một uy tín mới trên cả bình diện ngoại giao và an ninh khi cùng Mỹ “khép lại quá khứ, hướng tới tương lai”. Song theo ông Cù Chí Lợi, hai nước vẫn còn nhiều khác biệt và định kiến về nhau. Theo ông, Mỹ muốn áp dụng những tiêu chuẩn về nhân quyền theo giá trị Mỹ, nhưng điều này chưa thể thực hiện tại một quốc gia với điều kiện nền kinh tế, tri thức chưa phát triển như Việt Nam.

Viện trưởng Viện Nghiên cứu Châu Mỹ cho rằng, việc Việt Nam thúc đẩy cải cách chính trị, lấy phiếu tín nhiệm lãnh đạo với xu hướng dân chủ hóa, minh bạch hóa trong bối cảnh nền kinh tế đang suy giảm đã khẳng định Việt Nam đang hướng tới một hệ thống chính trị minh bạch hơn, tạo dựng niềm tin cho các quốc gia, đối tác khác. “Nếu hai bên cùng gạt bỏ định kiến và hướng đến sự chia sẻ với nhau nhiều hơn thì mối quan hệ hai nước chắc chắn sẽ đơm hoa” – ông nói.

Gỡ bỏ “nút thắt cổ chai”

Ông Cù Chí Lợi kỳ vọng, Chủ tịch Nước Trương Tấn Sang và Tổng thống Barack Obama sẽ có các cuộc trao đổi thẳng thắn, nhằm gỡ bỏ “nút thắt cổ chai” về vấn đề nhân quyền trong quan hệ hai nước. “Việt Nam đang hướng đến việc xây dựng một đất nước dân chủ, phồn vinh và nhân quyền. Mỹ cũng kỳ vọng Việt Nam sẽ tiến bộ mạnh mẽ hơn trên con đường này. Có nghĩa, mục đích chung giữa hai nước là rõ ràng, nhưng lộ trình như thế nào để hai bên có thể gặp nhau mới là điều quan trọng” – ông Cù Chí Lợi đánh giá. Để giải quyết vấn đề này, cả hai phía Việt Nam và Mỹ cùng phải trao đổi và hợp tác với nhau và cùng tìm ra tiếng nói chung.

Bên cạnh đó, Việt Nam và Mỹ cũng cần chứng minh với Trung Quốc rằng, mối quan hệ đối tác chiến lược Việt - Mỹ sẽ không làm phương hại đến quốc gia láng giềng quan trọng cả về địa-chính trị của Việt Nam. Ông Cù Chí Lợi nói: “Phía Mỹ kỳ vọng ở Việt Nam nhiều hơn, với mong muốn Việt Nam trở thành một mắt xích trong mối quan hệ chiến lược của Mỹ tại Châu Á. Nhưng Việt Nam có những chính sách, lập trường chính trị, ngoại giao vững vàng với mục tiêu lấy đại cục là một xã hội hòa bình, ổn định, chứ không phải chỉ chú trọng quan hệ với một quốc gia. Vì vậy, việc phát triển quan hệ đối tác với Mỹ phải dựa trên nền tảng là duy trì quan hệ tốt đẹp với các quốc gia khác trong khu vực, trong đó có Trung Quốc”.

Theo ông Lợi, vấn đề biển Đông cũng sẽ được lồng ghép trong các cuộc trao đổi chung giữa các nhà lãnh đạo Mỹ - Việt.

• Nhận định về chuyến thăm Mỹ của Chủ tịch Nước Trương Tấn Sang, Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Daniel Russel cho rằng, đây là sự kiện đặc biệt và là dấu mốc lịch sử trong quan hệ hai nước - theo phóng viên TTXVN tại Washington ngày 23.7. Theo ông Russel, Việt Nam nổi lên như một quốc gia có tầm quan trọng ở Đông Nam Á và đặc biệt quốc gia này có vai trò lớn trong ASEAN, nhất là trong bối cảnh Mỹ đang gắn kết mạnh mẽ với khu vực này nhằm củng cố sức mạnh của một tổ chức khu vực được thành lập dựa trên các khuôn khổ luật định và sự đồng thuận.

Chuyến thăm của Chủ tịch Nước Trương Tấn Sang là cơ hội để tăng cường hợp tác giữa hai nước về các vấn đề chiến lược ở khu vực, trong đó có vấn đề biển Đông. Đây cũng là cơ hội để Mỹ tăng cường hợp tác với ASEAN và chuẩn bị cho chuyến công du sắp tới của Tổng thống Obama tới Brunei tham dự Hội nghị thượng đỉnh Đông Á (EAS).