I. Cơ chế giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực khiếu nại

 1. Các khái niệm:

Theo Điều 3 NĐ 119/2014/NĐ- CP thì “Khiếu nại về lao động là việc người lao động, người tập nghề, người thử việc theo thủ tục quy định tại Nghị định này yêu cầu người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại về lao động xem xét lại quyết định, hành vi về lao động của người sử dụng lao động khi có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó vi phạm pháp luật lao động, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình”.

Khoản 5 điều 3 NĐ 119/2014/NĐ-CP có quy định: “Người khiếu nại về lao động là người lao động, người tập nghề, người thử việc thực hiện quyền khiếu nại”.

Khoản 8 điều 3 NĐ 119/2014/NĐ-CP quy định: “Người bị khiếu nại về lao động là người sử dụng lao động có quyết định, hành vi về lao động bị khiếu nại”. Có thể hiểu là trong quá trình sử dụng lao động, người sử dụng lao động đã có hành vi vi phạm pháp luật mà sự vi phạm đó ảnh hưởng đến người lao động.

Khoản 7 điều 4 NĐ 04/2005/NĐ-CP quy định: “ Người giải quyết  khiếu nại là cơ quan, cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại”. Đó thường là người sử dụng lao động, thanh tra lao động, Công đoàn.

Giải quyết khiếu nại là hệ quả tất yếu của khiếu nại. Khi nhận được đơn khiếu nại thì các chủ thể có thẩm quyền phải thực hiện nhiệm vụ giả quyết thỏa đáng các kiến nghị trong đơn.

 2. Nguyên tắc giải quyết khiếu nại trong lao động:

 Nguyên tắc giải quyết khiếu nại trong lao động khách quan, trung thực và đúng pháp luật: Trong thụ lý đơn thư khiếu nại của người lao động, trong quá trình xác minh thu thập tài liệu, chứng cứ giải quyết khiếu nại; trong việc đưa ra kết luận giải quyết vụ việc khiếu nại.

Nguyên tắc giải quyết khiếu nại trong lao động kịp thời nhanh chóng và công khai.

Nguyên tắc giải quyết khiếu nại trong lao động đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và thời hạn theo quy định của pháp luật.

II. Pháp luật về khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong lao động

Quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại

Về quyền của người khiếu nại được quy định trong BLLĐ 2012 và luật khiếu nại 02/2011/QH13 thì người lao động có quyền khiếu nại với cơ quan nhà nước có thẩm quyền về nhiều lĩnh vực như: việc làm, lương, hợp đồng lao động, bảo hiểm, môi trường làm việc…ngoài các quy định trên thì khoản 1, khoản  điều 10 NĐ 119/2014/NĐ-CP cũng quy định cụ thể 11 quyền, 3 nghĩa vụ của người khiếu nại.

Các quy định về quyền và nghĩa vụ của người khiếu nại trong lao động tạo bước thuận lợi cho người lao động khi khiếu nại, giúp giải quyết những vướng mắc băn khoăn của người khiếu nại trước khi giải quyết khiếu nại lần đầu, khi họ vẫn không thỏa mãn với quyết định đó thì có thể khiếu nại lên cấp trên nữa, đảm bảo quyền lợi tối đa của người lao động. Tạo tâm lý tốt, yên tâm cho người lao động khi thực hiện quyền của mình.

Quyền và nghĩa vụ của người bị khiếu nại

Quyền và nghĩa vụ của người bị khiếu nại được quy định tại khoản 1, khoản 2 điều 11 NĐ 119/2014/NĐ-CP bao gồm 4 quyền và 6 nghĩa vụ cụ thể. Điều đó đảm bảo sự công bằng và quyền lợi chính đáng cho người bị khiếu nại khi chứng minh các hành vi của người khiếu nại là sai hoặc có những căn cứ quan trọng cho việc tháo gỡ vụ việc khiếu nại, tạo điều kiện  thuận lợi cho việc bảo vệ lợi ích của cả hai bên, thể hiện tính tối cao của pháp luật, vi phạm pháp luật thì phải bị xử lý, đó là điều hiển nhiên.

Cơ chế giải quyết khiếu nại trong lao động

Thẩm quyền giải quyết khiếu nại trong lao động được quy định tại điều 237 BLLĐ 2012 là thuộc về thanh tra nhà nước về lao động.                                                                          

Tại khoản 1 điều 15 NĐ 119/2014/NĐ-CP quy định: “Người sử dụng lao động có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần đầu đối với quyết định, hành vi của mình bị khiếu nại”.

Tại khoản 2 điều 15 NĐ 119/2014/NĐ-CP quy định: “Chánh Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, nơi người sử dụng lao động đặt trụ sở chính có thẩm quyền giải quyết khiếu nại lần hai đối với khiếu nại về lao động khi người khiếu nại không đồng ý với quyết định giải quyết lần đầu theo quy định tại Khoản 1 Điều này hoặc đã hết thời hạn quy định tại Điều 19 Nghị định này mà khiếu nại không được giải quyết”.

Việc pháp luật quy định các thẩm quyền giải quyết khiếu nại theo từng lần khiếu nại đã tạo ra một hệ thống các chủ thể có thẩm quyền giải quyết, tránh được sự quan liêu, ùn tắc công việc cho một chủ thể nào đó. Nhất là với người sử dụng lao động, họ có điều kiện kiểm tra, sửa chữa lại những thiếu sót trong quá trình quản lý, sử dụng lao động của mình.

Thời hiệu giải quyết khiếu nại: theo điều 9 NĐ 04/2005/NĐ-CP thì thời hiệu khiếu nại được quy định là 90 ngày kể từ ngày người khiếu nại nhận được quyết định lao động hoặc có hành vi lao động của người sử dụng lao động. Trong trường hợp ốm đau, thiên tai, dịch họa, đi công tác, học tập ở nơi xa hoặc vì trở ngại khách quan khác mà người khiếu nại không thực hiện được quyền khiếu nại thì thời gian trở ngại đó không tính vào thời hiệu khiếu nại.

Trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại: Khi nhận đơn khiếu nại của người lao động, cá nhân, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền phải tiến hành kiểm tra xem xét nội dung vụ việc xem nó có thuộc thẩm quyền của mình hay không. Điều 11 NĐ 04/2005/NĐ-CP quy định 6 trường hợp không thụ lý giải quyết.

 Trong quá trình nhận đơn khiếu nại nếu nội dung của nó không thuộc thẩm quyền giải quyết của người nhận thì phải giải thích cho người khiếu nại nguyên nhân đơn không được thụ lý giải quyết. Thủ tục giải quyết khiếu nại lần đầu được quy định tại các điều 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25 của NĐ 119/2014/NĐ-CP . Nếu người lao đông hay người sử dụng lao động không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại lần đầu thì có quyền khiếu nại tiếp lần 2 theo các điều 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32 của NĐ 119/2014/NĐ-CP. Việc thi hành quyết định giải quyết khiếu nại trong thực thế và việc kiểm tra việc thực hiện quyết định giải quyết khiếu nại được quy tại các điều 33, 34 35 NĐ 119/2014/NĐ-CP.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác giải quyết khiếu nại lao động trong Công ty

Trên cơ sở những lý luận về cơ chế giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực lao động, nhằm nâng cao hiệu quả công tác khiếu nại lao động trong Công ty TNHH MTV thông tin tín hiệu Đường sắt Sài gòn thiết nghĩ cần phải làm thật tốt những công tác sau:

- Trước tiên phải đồng bộ toàn diện hệ thống tuyên truyền giáo dục pháp luật cho người lao động bằng những hình thức như: các buổi tọa đàm, hội thảo, về các văn bản pháp luật liên quan đến người lao động; Hội nghị người lao động, đại hội Công đoàn…thông qua tổ chức công đoàn Công ty, các bộ phận công đoàn cơ sở, mạng lưới ATVSV, ban thanh tra nhân dân để tiếp nhận thông tin thắc mắc hay đơn khiếu nại của người lao động, hướng dẫn cho người lao động tự tham khảo các văn bản pháp luật trên Website của Công ty  và trên các Website pháp luật khác.

Qua những thông tin pháp luật mà người lao động đã tiếp cận được, người lao động sẽ hiểu rõ những quyền lợi chính đáng, những nghĩa vụ bắt buộc của mình được quy định trong những văn bản pháp quy. Đặc biệt là trong Bộ luật lao động hiện hành, luật BHXH, trong các Thông tư, hướng dẫn thực thi Bộ luật lao động…Từ đó người lao động sẽ chủ động trong việc tự bảo vệ và đấu tranh vì quyền lợi chính đáng, hợp pháp của mình cũng như tiến hành đúng và đủ các thủ tục khiếu nại lao động theo trình tự đã được pháp luật quy định. Cũng qua những kênh thông tin này những cán bộ, tổ chức Công đoàn trực tiếp làm công tác liên quan đến các vụ việc khiếu nại lao động,  sẽ được nâng cao hơn về nghiệp vụ pháp lý để giải quyết tốt nhất các vụ việc khiếu nại nhằm bảo vệ thỏa đáng quyền lợi hợp pháp cho người lao động và cho cả người sử dụng lao động.

- Củng cố xây dựng hệ thống văn bản pháp quy nội bộ trong doanh nghiệp như thỏa ước lao động tập thể, nội quy lao động, quy trình, quy phạm. Từ đó làm cơ sở để mọi lao động trong công ty luôn có ý thức nghiêm túc thực thi và tránh những vụ khiếu nại do chính người khiếu nại vì không hiểu rõ, hiểu đúng mà khiếu nại sai.

- Hỗ trợ các cán bộ Công đoàn giúp họ độc lập hơn với người sử dụng lao động, đào tạo chuyên sâu hơn nữa đội ngũ cán bộ thanh tra trong Công ty để tham gia tích cực trong việc giải quyết khiếu nại, đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

Khiếu nại là một quyền cơ bản của công dân, nó được sử dụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trước những hành vi vi phạm pháp luật thông qua việc yêu cầu nhà nước can thiệp.

Trong lao động việc người lao động thường xuyên bị người sử dụng lao động xâm phạm đến quyền và lợi ích của mình là không thể tránh khỏi. Khiếu nại như một công cụ hữu hiệu để giải quyết vấn đề này vì nó khách quan trung thực hơn nữa còn bảo vệ được một cách tối đa quyền lợi chính đáng của người lao động trong quan hệ lao động.