Quyền khiếu nại được Hiến pháp Việt Nam 1992 nêu rõ trong điều 74 Luật khiếu nại tố cáo năm 1998, sửa đổi, bổ sung 2004, 2005 quy định: “Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán bộ công chức theo thủ tục do pháp luật quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền kỉ luật cán bộ công chức, khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật xâm phạm quyền lợi ích hợp pháp của mình”.

Như trường hợp Công ty TNHH May mặc ABC, huyện D là một Công ty may áo gió, có 100% vốn đầu tư của Đài Loan, được thành lập và đi vào 
hoạt động từ tháng 10 năm 2008. Trong quá trình hoạt động, công ty đã đăng ký 
tham gia BHXH cho 100 người lao động từ tháng 10 năm 2008 trên tổng số 142 
lao động đang làm việc tại công ty.

Công ty đến Bảo hiểm xã hội (BHXH) huyện để đăng ký gia BHXH cho người lao động trong công ty, công ty lập danh sách theo mẫu 02/SBH đề nghị Bảo hiểm xã hội huyện cấp sổ BHXH cho người lao động. Đến ngày 10 tháng 6 năm 2009, chị Thu là công nhân của công ty trong lúc làm việc đã bị tai nạn lao động là dập một bàn tay, tỷ lệ thương tật mất sức lao động 30% do Hội đồng Giám định y khoa xác 
nhận. Chị Thu đã đến cơ quan Bảo hiểm xã hội để lập thủ tục hưởng trợ cấp BHXH về chế độ tai nạn lao động, thì cơ quan Bảo hiểm xã hội mới phát hiện là chị Thu chưa được công ty đăng ký tham gia BHXH nên theo qui định cơ quan Bảo hiểm xã hội đã từ chối không thanh toán cho chị.

Chị Thu do không được giải quyết chế độ tai nạn lao động, nên chị đã làm đơn khiếu nại gửi đến Phòng Lao động Thương binh và Xã hội, Liên đoàn Lao động huyện và Bảo hiểm xã hội huyện D. Ngày 20 tháng 6 năm 2009 các cơ quan chức năng thành lập đoàn liên ngành đến làm việc với Công ty TNHH May mặc ABC và thống nhất kiến nghị công ty phải truy nộp BHXH cho số lao động đúng theo quy định và truy nộp đủ số tiền BHXH chênh lệch của  42 lao động mà công ty đã ký hợp đồng lao động. Đồng thời đoàn liên ngành đề xuất hướng giải quyết chế độ tai nạn lao động cho chị Thu được trợ cấp tai nạn lao động theo quy định trong Luật BHXH.

Mặc dù các ngành chức năng có đề nghị công ty phải thực hiện đúng theo quy định của pháp luật lao động để giải quyết chế độ trợ cấp tai nạn lao động cho chị Thu, nhưng qua 4 tháng kể từ ngày đề nghị, công ty vẫn không chấp hành. Vì vậy chị Thu chưa được giải quyết chế độ trợ cấp tai nạn lao động, cuộc sống kinh tế gia đình gặp nhiều khó khăn, nên đã tiếp tục làm đơn khiếu nại gửi đến nhiều cơ quan chức năng, Đài Phát thanh và truyền hình và Ủy ban nhân dân tỉnh, cho đến nay vụ việc vẫn chưa được giải quyết dứt điểm, đã ảnh hưởng không tốt đến tâm tư, tình cảm và cuộc sống gia đình của chị Thu, đồng thời cũng ảnh hưởng xấu đến dư luận xã hội đối với công ty.

Từ những sự việc đã nêu trên cần có một cách nhìn khách quan: Đối với hành vi sai phạm trên của công ty TNHH May mặc ABC, sẽ áp dụng hình thức xử lý như thế nào để đạt hiệu quả, làm cho công ty thấy được hành vi sai phạm của mình, để chấn chỉnh sửa chữa khắc phục và tự giác thi hành kiến nghị.

Như vậy, hệ quả tất yếu của khiếu nại chính là giải quyết khiếu nại. Khi nhận được đơn khiếu nại thì các chủ thể có thẩm quyền phải thực hiện nhiệm vụ giải quyết thỏa đáng các kiến nghị trong đơn. Khoản 7 điều 4 Nghị định 04/2005/NĐ-CP quy định: “Người giải quyết khiếu nại là cơ quan, cá nhân có thẩm quyền giải quyết khiếu nại”. Đó thường là người sử dụng lao động, thanh tra lao động, Công đoàn.

Theo điều 1 Luật Công đoàn và Điều 10 Hiến pháp 1992 thì Công đoàn là một tổ chức chính trị xã hội mang tính đại diện cho mọi người lao động trong xã hội, bảo vệ lợi ích, đại diện cho người lao động khi tham gia vào quản lí xã hội. Là người đại diện hợp pháp cho người lao động trong giải quyết khiếu nại, Công đoàn là người đại diện cho tập thể người lao động gửi đơn khiếu nại tới người sử dụng lao động, cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Đồng thời, trong quá trình giải quyết vụ việc Công đoàn còn cùng cơ quan có thẩm quyền điều tra, xác minh, thu thập chứng cớ, giải quyết quyền lợi công bằng cho các chủ thể. Công đoàn chỉ được thực hiện nếu được cơ quan có thẩm quyền mời tham gia giải quyết vụ việc khiếu nại.

Nhưng thực tế hiện nay mà Công đoàn Việt Nam gặp phải đó là trình độ chuyên môn hiểu biết pháp luật của cán bộ Công đoàn còn hạn chế, cán bộ Công đoàn chuyên trách mỏng lại thiếu kinh nghiệm ở nhiều doanh nghiệp, ăn lương của người sử dụng lao động nên quá trình giải quyết thường không khách quan, gây khó dễ cho người lao động…

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lí nhà nước về lao động trong khiếu nại là: Tổng liên đoàn lao động Việt Nam, Sở Lao động thương binh và xã hội, thanh tra lao động và những cơ quan chính thực hiện giải quyết khiếu nại.. Họ là những người nắm quyền giải quyết khiếu nại nhưng hệ thống các văn bản pháp luật (công cụ sử dụng) vẫn còn đang trong giai đoạn hoàn thiện dẫn đến khó khăn trong việc giải quyết khiếu nại. Hay có một vấn đề là khi quyết định giải quyết khiếu nại có hiệu lực thì cơ quan ra quyết định hoặc cơ quan có liên quan buông lỏng thực hiện hoặc không có biện pháp hữu hiệu để thực hiện, nhất là trong việc phục hồi quyền lợi đã mất của người lao động, bồi thường thiệt hại cho họ…

Và cũng còn một số thực trạng khác như: Nhiều vụ việc kéo dài, gửi đơn tới nhiều chủ thể, đơn thư tồn đọng, tình trạng vượt cấp diễn ra phổ biến, nguyên nhân là do sự hạn chế trong nhận thức của người lao động cũng như người sử dụng lao động, nhưng cũng có phần ở sự thiếu trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền trong giải quyết khiếu nại. Chính sách pháp luật thiếu đồng bộ cũng đã gây khó khăn cho việc áp dụng pháp luật, làm sự việc trở nên nghiêm trọng.

Để có thể hạn chế phần nào những thực trạng trên, cần phải có một số giải pháp hoàn thiện như:

-Tăng cường hiểu biết cho người lao động bằng những khóa học về quyền và nghĩa vụ của mình, về việc khiếu nại thế nào cho hợp pháp.

-Hỗ trợ các cán bộ Công đoàn giúp họ độc lập hơn với chủ là người sử dụng lao động để tham gia tích cực trong việc giải quyết khiếu nại, bảo đảm quyền lợi cho người lao động.

-Hoàn thiện và đồng bộ các qui định của pháp luật, tạo những chế tài nghiêm khắc trong việc trừng trị, răn đe những hành vi sai phạm của các cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại.

-Đào tạo chuyên sâu hơn nữa đội ngũ cán bộ thanh tra trong các doanh nghiệp, tăng cường đội ngũ thanh tra lao động nhất là trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

Khiếu nại là một quyền cơ bản của công dân. Nó được sử dụng để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân trước những hành vi vi phạm pháp luật thông qua việc yêu cầu Nhà nước can thiệp. Trong lao động, việc người lao động thường xuyên bị người sử dụng lao động xâm phạm đến quyền và lợi ích của mình là không thể tránh khỏi. Khiếu nại như một công cụ hữu hiệu để giải quyết vấn đề này vì nó khách quan trung thực, hơn nữa còn bảo vệ được một cách tối đa quyền lợi chính đáng của người lao động trong quan hệ lao động.