Trên thực tế người lao động khi được tuyển dụng vào cơ quan nhà nước hay các doanh nghiệp họ chỉ được người sử dụng lao động thông báo mức lương là bao nhiêu, thời gian làm bao nhiêu giờ…chứ người sử dụng lao động không quan tâm đến việc cung cấp cho người lao động những quyền mà họ được có trong Bộ luật lao động quy định. Vì vậy nguời lao động thật sự họ không biết quyền lợi của họ là gì?. Chính vì những lý do đó mà việc tuyên truyền nâng cao kiến thức hiểu biết pháp luật cho người lao động là điều rất cần thiết đòi hỏi mỗi tổ chức công đoàn của các đơn vị phải nổ lực trong việc tuyên truyền nâng cao kiến thức cho người lao động cụ thể đối với người công nhân như sau:

1. Nâng cao hiểu biết pháp luật cho người lao động:

- Tuyên truyền, nâng cao ý thức pháp luật cho người lao động là nhằm từng bước hình thành thói quen hành động theo pháp luật; giúp người lao động giải quyết hài hòa các mối quan hệ xã hội theo pháp luật; hạn chế tình trạng xung đột trong mối quan hệ với người sử dụng lao động.

- Một trong những giải pháp hàng đầu để xây dựng được mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ trong mỗi cơ quan là phải nâng cao hiểu biết về pháp luật cho người lao động. Có hiểu biết pháp luật thì người lao động mới có ý thức chấp hành và có thể bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, nhờ đó mới hạn chế được hiện tượng đình công, kiện tụng, tranh cãi... trong mối quan hệ giữa chủ doanh nghiệp với công nhân. Liên tục trong nhiều năm qua, đặc biệt là sau khi Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 khóa X về “Tiếp tục xây dựng giai cấp công nhân Việt Nam thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” và Quyết định số 31/2009/QĐ-TTg ngày 24-02-2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt “Đề án tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho người lao động và người sử dụng lao động trong các loại hình doanh nghiệp từ 2009 đến 2012” ra đời, công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho công nhân đã được các cơ quan chức năng từ Trung ương tới cơ sở đặc biệt quan tâm, chú trọng. Nhiều hội nghị, hội thảo về chủ đề này đã được tổ chức; nhiều văn bản đã được ban hành; các đề tài, đề án đã được thực hiện và những con số đã được thống kê. Qua đó, có thể khẳng định, các cơ quan chức năng đã triển khai nhiều hoạt động nhằm tăng cường tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho công nhân.

2. Nỗ lực đổi mới cách làm, đa dạng hóa hình thức tuyên truyền:

- Hình thức tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho công nhân đang được cải tiến và đa dạng hóa. Nhằm nâng cao hiệu quả, các cơ quan chức năng luôn cố gắng đổi mới nội dung, cách làm, đa dạng hóa hình thức thông tin tuyên truyền bằng các biện pháp như: phát triển số lượng báo cáo viên, tuyên truyền viên; bồi dưỡng nghiệp vụ, nâng cao chất lượng của đội ngũ này; thành lập mạng lưới các trung tâm tư vấn, văn phòng tư vấn pháp luật; xây dựng nhiều tổ tư vấn lưu động; tổ chức các buổi nói chuyện định kỳ hoặc không định kỳ cho công nhân (mô hình “Ngày pháp luật”, “Tháng công nhân”…); tổ chức hội thi tìm hiểu pháp luật; in ấn và phát tờ rơi; phát hành đĩa CD; xây dựng tủ sách pháp luật; sân khấu hóa (sáng tác và biểu diễn các tiểu phẩm); sử dụng các phương tiện thông tin đại chúng như truyền hình, truyền thanh, báo chí…

- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật cho công nhân viên chức lao động: Tập trung tuyên truyền, phổ biến các văn bản pháp luật có liên quan trực tiếp đến nghĩa vụ, quyền lợi của người lao động như: Bộ luật Lao động, Luật Công đoàn, Luật Bảo hiểm xã hội, Luật Bảo hiểm y tế, những bài chính trị cơ bản dành cho công nhân lao động; Luật Giao thông đường bộ, Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội, Luật Bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp, kiến thức phòng chống HIV/AIDS, dân số kế hoạch hóa gia đình; tổ chức tuyên truyền về ý nghĩa các ngày lịch sử, các sự kiện trọng đại của đất nước...

- Bên cạnh sự nỗ lực của các tổ chức công đoàn, các cơ quan chức năng cũng tích cực vào cuộc; mở rộng tuyên truyền thông qua các phương tiện thông tin đại chúng như phối hợp với các cơ quan báo chí, đài phát thanh, truyền hình trung ương và địa phương; tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật trong công nhân viên chức và người lao động (hình thức thi viết, sân khấu hóa và các hình thức khác).

- Chính quyền một số địa phương xây dựng cơ chế khuyến khích người sử dụng lao động đầu tư cho công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, giáo dục pháp luật cho người lao động; hỗ trợ kinh phí đầu tư, trang bị cơ sở vật chất cho hoạt động đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác tuyên truyền cũng như hoạt động tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật; tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của các câu lạc bộ, mô hình tổ tự quản tại các khu, cụm công nghiệp nơi có đông công nhân lao động sinh sống.

- Bên cạnh đó thì tình hình thực tế cũng cho thấy hiện tượng vi phạm các chế độ chính sách đối với người lao động, nhất là ở các doanh nghiệp ngoài quốc doanh còn khá phổ biến. Cụ thể, từ phía người sử dụng lao động, vẫn còn tình trạng ký hợp đồng lao động không đúng quy định; không ký kết thỏa ước lao động tập thể; chưa xây dựng thang, bảng lương, quy chế nâng lương, thưởng; buộc công nhân làm tăng ca, quá giờ quy định; xây dựng định mức lao động quá cao; không đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người lao động; chưa thực hiện đầy đủ các chế độ thù lao làm việc trong môi trường độc hại; chế độ cho nữ công nhân lao động... Từ phía người lao động, do kém hiểu biết pháp luật, nhất là những kiến thức liên quan đến quyền và nghĩa vụ nên việc chấp hành nội quy, quy chế, kỷ luật lao động còn hạn chế, dẫn đến tình trạng công nhân bị người sử dụng lao động áp dụng các hình thức xử phạt, gây nên sự bức xúc, tình trạng tranh chấp, đình công lãn công đã gây ra thiệt hại không chỉ cho Nhà nước, người sử dụng lao động mà cả đông đảo công nhân lao động.

- Chúng ta vẫn chưa thấy vai trò của công tác nghiên cứu khoa học, cụ thể là nghiên cứu xã hội học và tâm lý học về công nhân. Không có những công trình nghiên cứu xã hội học và tâm lý học về từng nhóm đối tượng công nhân cụ thể thì khó mà đưa ra được những biện pháp tuyên truyền và phổ biến pháp luật sao cho phù hợp, thiết thực. Xét về tâm lý học, xã hội học, mỗi nhóm công nhân ngoài những đặc thù giống với đặc thù của học sinh, thanh niên (giới trẻ nói chung), còn có những đặc thù riêng. Công nhân mới từ nông thôn ra, vừa bắt đầu đi làm có mối quan tâm riêng, có tâm lý riêng, có những vấp váp riêng và sở thích riêng. Công nhân vừa kết hôn lại có những mối quan tâm khác. Công nhân đã đi làm được một số năm lại có những vấn đề của mình. Việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật cần có sự lựa chọn theo nguyên tắc ưu tiên. Nhóm công nhân nào cần ưu tiên trang bị những kiến thức nào trước. Nếu phổ biến đồng loạt hoặc tuyên truyền liên tục quá nhiều kiến thức thì công nhân khó mà hấp thụ. Họ sẽ cảm thấy xa vời, “chắc gì mình đã cần”. Đặc điểm chung của công nhân là làm việc nặng nhọc, phải làm tăng ca, thêm giờ, do đó hầu như không có thời gian rảnh rỗi. Sau giờ làm việc quá mệt mỏi, cộng thêm trình độ văn hóa hạn chế, tất nhiên, họ ngại đọc (nhất là đọc sách), ngại nghe những gì dài dòng, khô khan (kiểu nghe báo cáo) chưa kể đến những thuật ngữ rắc rối. Nếu có đọc hay nghe thì họ cũng sẽ chẳng hiểu được là bao và sẽ quên rất nhanh nếu chưa thấy sát sườn. Do đó, hình thức tuyên truyền cần ngắn gọn đến tối đa, cách diễn đạt phải thật đơn giản và liều lượng kiến thức phải dần dần từng ít một. Nội dung tuyên truyền cần được lựa chọn theo nguyên tắc ưu tiên, cái gì cần thiết nhất cho nhóm đối tượng nào trước hết thì phổ biến trước, cái gì chưa cần ngay thì từ từ. Qua ví dụ ở phần trên, chúng ta có thể thấy là rất nhiều kiến thức pháp luật đã được phổ biến mà chưa có sự phân loại, ưu tiên theo đối tượng và thời điểm. Một đặc điểm nữa của công nhân là hầu hết họ còn rất trẻ. Giới trẻ thường ưa thích những gì vui nhộn, hài hước, hiện đại. Vì thế, sẽ dễ nhớ, dễ hiểu hơn đối với họ nếu những kiến thức pháp luật được chuyển thành tiếu phẩm hài, hay ca dao, hò vè đời mới. Những bài nói chuyện của báo cáo viên sẽ hiệu quả hơn nếu báo cáo viên cũng trẻ tuổi và có năng khiếu hài, có thể đối thoại với công nhân bằng ngôn ngữ của giới trẻ chứ không chỉ đơn thuần là đọc báo cáo hay nói chuyện theo cách cũ. Nếu phát hiện và bồi dưỡng được những tuyên truyền viên từ trong chính công nhân thì có lẽ hiệu quả sẽ rất tốt.

- Từ một khía cạnh khác, hầu hết các sai sót, bức xúc, phức tạp, mâu thuẫn trong mối quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động thường xuất phát chủ yếu từ xung đột giữa chủ doanh nghiệp và đa số những người lao động giản đơn (lao động phổ thông). Đó là những mâu thuẫn không phải chỉ do vấn đề lương, thưởng mà còn do nhận thức, tâm lý và ý thức xã hội của đa số những người lao động giản đơn còn chưa đầy đủ, vì vậy, người sử dụng lao động có điều kiện lạm dụng, “lách luật” hoặc “lừa bịp”. Trong những trường hợp đó, hành động của người lao động đôi khi cũng mang tính tự phát, tùy tiện, cảm tính. Vấn đề đặt ra là phải thực thi chiến lược về giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực; trong đó có giáo dục, nâng cao ý thức pháp luật cho người lao động; đưa nội dung giáo dục, tìm hiểu pháp luật vào chương trình đào tạo của các trường, cơ sở dạy nghề. Bên cạnh đó, luật pháp và cơ chế, chính sách liên quan đến hoạt động của các doanh nghiệp, nhất là các doanh nghiệp FDI cũng cần thay đổi, hoàn thiện theo hướng quy định trách nhiệm của chủ doanh nghiệp có sử dụng lao động giản đơn phải bố trí thời gian và điều kiện để mỗi người lao động có thể vừa học vừa làm, nâng cao dần trình độ nhận thức, nhất là nhận thức pháp luật. Thực hiện điều này cũng góp phần làm lợi cho doanh nghiệp vì sẽ giảm thiểu nguy cơ do hiểu biết không đúng dẫn đến xung đột, hành động tự phát, tùy tiện, thậm chí manh động của người lao động giản đơn. Qua đó, doanh nghiệp cũng đỡ thiệt hại; Nhà nước và các cơ quan chức năng cũng không phải chi phí giải quyết, đồng thời, người lao động cũng yên tâm làm việc và có thu nhập ổn định.