Hai năm nay có thể được coi là năm của Hoàng Thúc Hào, khi anh liên tiếp gặt hái nhiều giải thưởng quốc tế. Truyền thông cũng nhắc đến anh như là người truyền cảm hứng, vẽ nên những câu chuyện cổ tích giữa đời thường. Một trong những câu chuyện đó là về công trình “đẹp như mơ” dành cho các em học sinh ở xã nghèo Lũng Luông (tỉnh Thái Nguyên).

Hai năm trước, hình ảnh giáo sư Ngô Bảo Châu mặc áo sơ mi ướt đẫm mồ hôi, chân đi dép tổ ong, vất vả dạy học ở ngôi trường tiểu học cũ tồi tàn tại Lũng Luông (Thái Nguyên) đã lan truyền trên mạng xã hội. Mọi người ái ngại, thương cảm, xót xa cho những khó khăn, thiếu thốn của các em nhỏ vùng cao, để học con chữ, nuôi ước mơ.

Hai năm sau, cũng chính những hình ảnh về nơi ấy tiếp tục khiến cộng đồng mạng xúc động. Vẫn là giáo sư Ngô Bảo Châu đứng trên bục giảng dạy Toán, nhưng không phải trong khôi trường trống huơ, lụp xụp như ngày xưa, mà là một ngôi trường mới khang trang. Một công trình từ thiện nhưng không hề xoàng xĩnh theo kiểu cốt để có nơi che mưa, che nắng. Trái lại, nó vô cùng xinh xắn, đẹp đẽ. Người làm nên công trình ấy là KTS Hoàng Thúc Hào - nhân vật vừa vinh dự nhận giải thưởng SIA-GETZ cho kiến trúc sư nổi bật ở Châu Á năm 2016.

Khi trả lời phỏng vấn của phóng viên, nhiều em học sinh tiểu học Lũng Luông chỉ kịp thốt lên rằng: “Chúng con rất thích ở đây”. Nhiều phụ nữ vùng cao cũng nói rằng, trước khi có nhà cộng đồng Tả Phìn, họ cũng có một nhà văn hóa nhưng thường bị mưa ngập, dột nát, chẳng thể sinh hoạt chung. Công trình mà KTS Thúc Hào thiết kế đã giúp họ có nơi giao lưu, xích lại gần nhau hơn.

Để xây thành công trường Lũng Luông, anh Hào cùng các cộng sự đã phải trải qua nhiều khó khăn, từ việc vận chuyển vật liệu lên vùng cao, rồi dãi dầm mưa nắng để xây dựng. Nhưng khi nhìn lại, chẳng ai than phiền nửa lời, các anh hiểu rằng đó là trách nhiệm của mình đối với việc tạo nên những công trình vì cộng đồng.

Công trình đó chỉ là một trong số nhiều công trình cộng đồng vị kiến trúc sư sinh năm 1971 đã thực hiện hoàn toàn tự nguyện 10 năm qua. Không lợi nhuận, trái lại phải bỏ cả tiền túi, nhưng bù lại anh bảo mình được sống và chứng kiến những khoảnh khắc hạnh phúc của những em nhỏ vùng sâu, người dân nơi khó khăn được sống, sinh hoạt, học tập trong những công trình khang trang, tươm tất. Đó là niềm vui không gì sánh nổi.

Đặc biệt, dù sống rất giản dị, nhưng mỗi công trình kiến trúc của Hào lại mang một dấu ấn riêng, nói cách khác là “cá tính”. Vừa đẹp, kiên cố, sử dụng các vật liệu thân thiện với môi trường.  “Có công trình tôi làm chỉ vài tháng, có công trình xây lâu mất tận 3 năm. Có cái làm một mạch, có cái lại phải chỉnh sửa vì từ bản vẽ tới mặt đất có sự khác biệt rất lớn. Nhiều công trình đang xây dở tôi phải bắt tháo ra làm lại. Biết là mất công, tốn kém lắm, nhưng nếu thấy sai mà không sửa thì ngày sau sẽ phải trả giá đắt” - KTS Thúc Hào chia sẻ. Trên hết, mọi thứ Anh Hào làm đều xuất phát từ cái tâm hướng về lợi ích cộng đồng.

KTS Hoàng Thúc Hào và các cộng sự chụp ảnh kỷ niệm với GS Ngô Bảo Châu.

Là một người đặc biệt quan tâm đến vấn đề xây dựng như “một ngữ pháp riêng cho Kiến trúc bền vững Việt Nam”, trong những năm qua, KTS Hoàng Thúc Hào đã có một “bộ sưu tập” đồ sộ rất nhiều giải thưởng lớn trong nước và quốc tế, với gần 20 giải thưởng Quốc tế và gần 30 giải thưởng Kiến trúc trong nước.

Hiện với vai trò là giảng viên bộ môn Kiến trúc Dân dụng – Khoa Kiến trúc và Quy hoạch trường Đại học Xây dựng, Kiến trúc sư trưởng Văn phòng kiến trúc 1+1>2, Hoàng Thúc Hào đang tiếp tục “gieo” tình yêu và niềm say mê thiết kế vì mục đích cộng đồng đến những lứa học trò của mình.

 “Thiết kế công trình cộng đồng là cách mà KTS thể hiện trách nhiệm xã hội”

Trường tiểu học Lũng Luông do chương trình từ thiện "Cơm có thịt", đứng đầu là nhà báo Trần Đăng Tuấn phối hợp với GS Ngô Bảo Châu đứng ra thực hiện. Vì muốn xây ngôi trường đẹp đúng nghĩa, họ đã mời KTS Hoàng Thúc Hào tham gia. Có thể mọi người rất ấn tượng bởi thiết kế này nhưng với anh Hào, nó chỉ là một trong số nhiều công trình cộng đồng anh đã thực hiện hoàn toàn tự nguyện, không đòi trả thù lao.

Đó có thể là nhà cộng đồng Suối Rè (Lương Sơn, Hòa Bình) với thiết kế đan xen giữa phong cách kiến trúc nhà gian của đồng bằng Bắc bộ với nhà sàn của người Mường. Ngụ ý thể hiện sự gắn bó giữa người Kinh và người Mường trong trường kỳ lịch sử. Đó có thể là nhà sinh hoạt cộng đồng Tả Phìn, hiện lên nổi bật giữa rừng núi mênh mông, biếc xanh bởi màu đỏ trên mái ngói y như màu khăn truyền thống của phụ nữ Dao. Hoặc nhà cộng đồng Cẩm Thanh, Hội An với hình ảnh rừng cau, sân trong nhà cổ, thể hiện sự kết tinh giữa nông thôn - thành thị...

Giáo sư Ngô Bảo Châu (trái) và kiến trúc sư Hoàng Thúc Hào (phải) tại tiết học đầu tiên sau lễ khai giảng ở Trường Tiểu học Lũng Luông. Ảnh: Facebook GS Ngô Bảo Châu

Mỗi công trình kiến trúc cộng đồng mang một dấu ấn riêng. Nó gắn bó với người dân địa phương, chứa đựng các yếu tố văn hóa, lịch sử. Nó vừa đẹp, lại kiên cố, sử dụng các vật liệu thân thiện với môi trường. Chẳng hạn như trường tiểu học Lũng Luông, gạch xây hoàn toàn là gạch đất nung do KTS Thúc Hào và cộng sự sáng chế thành công và sản xuất tại chỗ.

10 năm theo đuổi kiến trúc cộng đồng, KTS Thúc Hào cảm thấy đó là quãng đời thực sự ý nghĩa. Anh nói rằng: "Thiết kế công trình cộng đồng chính là cách để KTS thể hiện trách nhiệm xã hội".

Công việc làm cho cộng đồng không đem lại cho anh bất kể nguồn thu nhập nào, thậm chí có đôi khi, chính anh phải bỏ tiền túi để hỗ trợ thêm những dự án từ thiện. Gặp lúc khó khăn, anh và đồng nghiệp thường nhìn lại ngày đầu làm kiến trúc xã hội, khi mọi thứ bắt đầu với con số không tròn trĩnh. Ngẫm lại bao thành quả đã đạt được, quãng đường gian nan đã đi qua, chính là cách tiếp cho họ động lực để tiếp tục cố gắng.

KTS Thúc Hào cũng tâm niệm, nếu chỉ sống một đời làm thuê, lo phục vụ chủ thầu, anh sẽ không thể nào làm chủ, cho ra đời thiết kế ấn tượng mang giá trị nghệ thuật. Vì thế, mọi thứ anh làm, trước hết xuất phát từ cái tâm.

"Và chúng tôi được trả giá xứng đáng. Cái giá ấy là niềm hạnh phúc, vui sướng khi nhìn thấy người dân sử dụng các công trình mình thiết kế ".

Kiến trúc đẹp sẽ đem hạnh phúc bền vững truyền cho tất cả mọi người

Quan điểm bao trùm lên tất cả các công trình do KTS Thúc Hào thiết kế là triết ký hạnh phúc. Với anh, sứ mệnh của kiến trúc chính là tạo dựng môi trường sống nhân văn cho cộng đồng bởi kiến trúc chính là thiên nhiên thứ 2, nơi người ta dành phần lớn để sống, sinh hoạt trong đó.

Với một sứ mệnh to lớn như thế, kiến trúc phải làm cho mọi người cảm thấy hạnh phúc. Hạnh phúc ấy phải bắt đầu lan tỏa từ chính người kiến trúc sư. "KTS đóng vai trò dẫn hướng, chỉ đường nên họ phải dấn thân vô điều kiện, có như vậy mới tạo nên kiến trúc hạnh phúc".

Trường tiểu học Lũng Luông (Thái Nguyên)- công trình do KTS Hoàng Thúc Hào thiết kế.

Hơn nữa, kiến trúc còn làm cho người sử dụng hạnh phúc. Họ phải thấy khỏe, an toàn, không độc hại, tiện nghi, hứng khởi… khi sống trong ngôi nhà của chính mình. Khi ở đó, họ nhìn thấy quá khứ, hiện tại, tương lai. "Bởi vì mỗi công trình thiết kế dựa trên sự tiếp nối lịch sử, tiếp biến văn hóa nên sẽ góp phần tạo dựng truyền thống mới". Nhìn vào nó, ngay cả người đi ngang đường, cũng như được lan truyền cảm hứng từ cái đẹp mang đậm bản sắc văn hóa địa phương.

Khi thiết kế, KTS Thúc Hào cũng hướng tới sự "ngạc nhiên bền vững". Hiểu nôm na tức là mỗi một sáng mai thức dậy, bạn thấy ngôi nhà mình ở luôn được đặt hài hòa giữa các yếu tố văn hóa, thời gian và không gian. Ở vào bất cứ hoàn cảnh nào, nó luôn đem lại sự thỏa mãn cho bạn kể cả về mặt thẩm mĩ, chất lượng. Quá trình ấy diễn tiến chậm, càng ở lâu, bạn càng phát hiện ra nhiều nét đẹp trong tổng thể kiến trúc, thấy yêu, trân trọng nó nhiều hơn.

Từ mặt đất, những bông hoa kiến trúc vẫn luôn nở đem theo niềm cảm hứng không vơi cạn

8/10 nhà cửa trên mặt đất đều do người dân tự làm. Nó không phải là bông hoa đẹp mọc lên từ mặt đất. Ấy mới chỉ là nơi che mưa, che nắng mang giá trị tạm thời. Ngay cả ở thành thị, người ta cũng ít hiểu về ý nghĩa của kiến trúc nhưng KTS Thúc Hào lại hy vọng giúp nó nảy nở ở những vùng thôn quê, nơi quanh năm người dân đầu tắt, mặt tối vì lam lũ vất vả.

"Những cộng đồng yếm thế, những vùng nông thôn hầu như bị lãng quên lại nắm giữ kho báu văn hóa khổng lồ. Tuy nhiên có nguy cơ xóa nhòa, thậm chí triệt tiêu bản sắc vì không có điều kiện, nguồn lực bảo vệ tiếng nói riêng. Điều đinh ninh chính đáng này là động lực hội tụ nguồn lực, động lực của kiến trúc hạnh phúc 1+1>2".

Với sự cố gắng không mệt mỏi, 10 năm qua, anh Hào và các cộng sự đã đem 30 kiến trúc đẹp gieo ở nhiều địa phương khác nhau, lan tỏa cảm hứng thiết kế cũng như mong muốn sống trong những căn nhà đẹp tới hàng triệu người.

Bộ sưu tập giải thưởng trong nước và quốc tế của Hoàng Thúc Hào.

Và nếu bạn gặp người nông dân trồng rau hữu cơ ở Sóc Sơn (Hà Nội) để hỏi xem họ đã thấy hạnh phúc như thế nào nhờ công trình nhà ươm rau xây bằng vỏ chai nhựa và tre do KTS Thúc Hào thiết kế, bạn chắc chắn sẽ nhìn thấy nụ cười họ hiện lên trên toàn bộ gương mặt, trên môi, trong ánh mắt đầy hy vọng, lạc quan. Công trình ấy đã tiết kiệm cho họ bao tiền của, công sức để làm ra những luống rau sạch. Những mái nhà kính ấy không chỉ phục vụ mục đích kinh tế mà còn rất đẹp, tiện nghi, có thể làm nơi nghỉ chân lúc ra đồng làm việc.

Từ một công trình kiến trúc, tình yêu đã tỏa đi muôn nơi. Nó đem lại sự thoải mái, hạnh phúc cho từng cá nhân để từ đó tấm lòng họ như rộng mở hơn, giàu lòng yêu thương, vị tha hơn với cuộc sống bộn bề. Niềm vui ấy luôn luôn xuất hiện, bất kể là khi họ học tập, giao lưu với cộng đồng hay miệt mài làm việc. Kiến trúc của anh còn lan tỏa cảm xúc và thúc đẩy cộng đồng hướng đến các công trình giàu giá trị nhân văn.

Giống như câu thơ: "Mình là hoa của đất/ Ươm mầm xanh cho đời/ Gieo yêu thương hi vọng/ Gặt hái những niềm vui", KTS Thúc Hào thực sự rất xứng đáng là người chuyên ươm mầm hoa của đất, dùng kiến trúc truyền đi tình yêu trong tim đến tất cả mọi người.

KTS Hoàng Thúc Hào sinh năm 1971 tại Hà Nội - Tốt nghiệp Khóa 32 - Khoa Kiến trúc và Quy hoạch – Đại học Xây dựng năm 1992; Tốt nghiệp Cao học tại Đại học Bách khoa Turin - Italia năm 2002.

Hiện tại, anh đang là giảng viên Bộ môn Kiến trúc Dân dụng – Khoa Kiến trúc và Quy hoạch trường ĐHXD, Kiến trúc sư trưởng Văn phòng kiến trúc 1+1>2.

Hoàng Thúc Hào cũng sở hữu một “bộ sưu tập” đồ sộ rất nhiều giải thưởng lớn trong nước và quốc tế.

Có thể kể ra một số giải thưởng tiêu biểu như: -Giải thưởng tại Bienale Kiến Trúc Quốc Tế SOFIA 1994; Giải thưởng của Hội KTS Quốc Tế UIA – PARIS 1996; Giải nhất cuộc thi thiết kế đài phun nước do viện Goethe ; Giải ba giải thưởng kiến trúc quốc gia 2006 và năm 2008, 2010; FuturArc Green Leadership Award 2011 - Institutional category;  Giải thưởng Kiến trúc quốc tế (chicago) 2012; Giải thưởng Arcasia (hội kts Châu Á) 2014… và mới đây nhất là Giải thưởng SIA-GETZ cho kiến trúc sư nổi bật ở châu Á năm 2016