Tự mâu thuẫn
Ông Thayer cho biết: Lúc đầu, TQ lập luận rằng giàn khoan Hải Dương 981 nằm trong vùng lãnh hải của TQ, cách đảo Tri Tôn mà TQ đang chiếm giữ của VN 17 hải lý. Nhưng theo Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS), vùng lãnh hải chỉ nằm trong phạm vi 12 hải lý từ đường cơ sở bờ biển của một nước.
Tuyên bố ngày 6.6 của TQ đã sửa lại sai lầm này bằng cách nói rằng, giàn khoan 981 nằm trong vùng tiếp giáp của TQ. Nhưng tuyên bố mới này cũng thiếu cơ sở pháp lý. Theo UNCLOS, mục đích duy nhất của vùng tiếp giáp là cho phép một quốc gia bờ biển thực thi việc kiểm soát cần thiết để ngăn chặn vi phạm các luật và quy định về hải quan, tài chính, di cư trong lãnh thổ hoặc lãnh hải của nước đó, hoặc để trừng phạt những vi phạm các luật trên.
TQ cũng làm rối thêm tình hình bằng cách lập luận rằng, vị trí của giàn khoan gần với quần đảo Hoàng Sa hơn là bờ biển Việt Nam. Giàn khoan này hoạt động chỉ cách đảo Tri Tôn và đường cơ sở quanh Hoàng Sa có 17 hải lý, trong khi cách bờ biển Việt Nam 133-156 hải lý. Song theo luật quốc tế, chỉ riêng việc “ở gần” là không đủ để tuyên bố chủ quyền.
Phủ nhận luật pháp quốc tế
Giáo sư Carl Thayer cho rằng, các tài liệu mà TQ trình lên LHQ rất mâu thuẫn và phi lý, thậm chí chính TQ còn nói rằng luật pháp quốc tế là không thích hợp. Tài liệu của TQ trình lên LHQ đã phủ nhận luật pháp quốc tế, khi viết rất rõ: “Các vùng biển này (vùng biển giữa quần đảo Hoàng Sa và bờ biển Việt Nam) không bao giờ trở thành vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam cho dù nguyên tắc nào của luật pháp quốc tế được áp dụng để phân định biên giới”. Giáo sư Thayer nhắc lại rằng, Đại sứ TQ tại Australia Ma Zhaoxu cũng thể hiện chính quan điểm vô lý như vậy trong bài viết trên tờ The Australian hôm 13.6.
Ông Carl Thayer cho rằng, tài liệu của TQ gửi lên Tổng Thư ký LHQ cần được các thành viên của cộng đồng quốc tế xem xét - nếu các thành viên này quan tâm về căng thẳng gia tăng giữa Việt Nam và TQ cũng như tác động của nó tới an ninh khu vực. Các thành viên này cũng cần thúc đẩy vấn đề để HĐBA LHQ xem xét.
“TQ không thể được phép theo đuổi cuộc chiến thông tin theo cả hai cách: Vừa đòi lưu hành một tài liệu của họ ở LHQ, vừa phản đối việc LHQ làm trọng tài các tranh chấp trên biển với VN. Mỹ và Australia cần gây sức ép để HĐBA LHQ thảo luận vấn đề này, Nhật Bản và các cường quốc biển khác liên quan đến sự ổn định ở biển Đông cần tham gia” - ông Carl Thayer viết.

Tờ The Australian ngày 17.6 cũng đăng bài bình luận của Đại sứ Việt Nam tại Australia Lương Thanh Nghị, trong đó khẳng định việc TQ hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981 sâu trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam là hành động khiêu khích và leo thang ở biển Đông, vi phạm quyền lợi hợp pháp của Việt Nam, bất chấp luật pháp quốc tế. Đại sứ Lương Thanh Nghị cũng lên án những hành động gây hấn của TQ nhằm vào các tàu thực thi nhiệm vụ cũng như tàu cá của ngư dân Việt Nam.