Cái vô hình

Là người phát biểu đầu tiên khi góp ý cho dự án luật tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ QH chiều nay - 18.3, Phó Chủ nhiệm Ủy ban KHCNMT Phan Xuân Dũng nói tới “cái vô hình”: Cái vô hình còn đề cập rất ít, dù nó khó đếm, đặc biệt trong việc sử dụng nguồn nhân lực trong khối cơ quan nhà nước. Ông Dũng cũng phân tích vấn đề “tiền chùa” trong tâm lý những người sử dụng tiền của Nhà nước, nhân dân.

Lần đầu tiên, việc tuyển dụng công chức, quản lý và sử dụng thời gian và chất lượng cán bộ được đưa vào như một đề mục còn chưa được bố trí hợp lý, còn lãng phí.

Nhắc đến trường hợp Bí thư Tỉnh ủy Quảng Bình ''vi hành'', qua đó “các quán café đã vãn hẳn” và trường hợp, vừa trưa nay (18.3), “Chủ tịch Phú Yên có lệnh về quản lý cán bộ”, nhưng Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Nguyễn Văn Giàu vẫn đặt câu hỏi “nhưng đâu là khâu đột phá để tạo ra sự đột biến?”. Sau đó, ông khẳng định: Tôi cũng chưa tìm ra quy định nào mang tính chất đột phá. Ông Giàu đề xuất cả 3 cơ chế được đề cập trong luật gồm “cơ chế quản lý”; “trách nhiệm người đứng đầu”; “chế tài nghiêm minh” phải được làm cụ thể “đến mức nào thì phải xử lý người đứng đầu”.

Rất băn khoăn, Chủ tịch QH Nguyễn Sinh Hùng đặt vấn đề “phải đưa luật vào cuộc sống”, nhưng ông cũng thẳng thắn, rằng: Làm xong luật rồi cũng không biết làm thế nào để tiết kiệm, chống lãng phí”. Lấy ví dụ các quy định về đầu tư XDCB và nhất là trong lĩnh vực xây dựng, giao thông, vốn rất lãng phí, có các quy định như “phải theo các quy trình quy phạm của XDCB, quản lý NSNN phải theo dự toán, kế hoạch”, Chủ tịch QH nói “Cái này vẫn làm thế. Đã có trong luật. Giờ viết vào vừa để có, vừa thừa”.

Nói với đại diện 3-4 bộ, ngành có mặt tham gia thuyết trình, Chủ tịch QH nói: Các anh cứ đọc đi. Các bộ, ngành cứ đọc đi. Rồi nói xem mình sẽ làm gì.

Theo ông, thực hành tiết kiệm chính là phòng lãng phí. Nhưng đọc cả dự án luật “không biết làm thế nào để thực hành tiết kiệm, không biết làm thế nào để chống lãng phí; hay nói cách khác, không biết cái gì là lãng phí để mà chống”. “Các đồng chí quy định thế này là tôi chịu đấy”- ông bình luận.

Có luật phải khả thi mà không biết xử lý thế nào thì chỉ là luật bất thành

Chủ tịch QH yêu cầu tất cả các quy định phải được cụ thể hóa. Chẳng hạn “vượt quá định mức tiêu chuẩn thì tôi coi là anh lãng phí và tôi xử. Hoặc phải xây dựng đúng quy hoạch thì anh được tồn tại, không đúng quy hoạch là tôi phá, tôi xử”.

Nhắc đến thực tế “giá xây dựng của ta hiện đang đắt nhất thế giới- từ xây nhà, làm đường”, Chủ tịch QH đề nghị chống lãng phí có nghĩa là “chống giá cả tùy tiện.... Anh làm mà bị đội giá, phải chỉnh đi chỉnh lại chính là lãng phí, phải xử. Phải cụ thể như thế chứ không thể chung chung không rõ đâu là lãng phí, rồi cuối cùng cũng không biết xử ai”. Ông yêu cầu phải tìm ra địa chỉ lãng phí để giải quyết, chứ không thể “chống tràn lan, nêu lên nhiều thế này mà không hiệu quả”.

Trong khi đó, nhắc đến các quy định “cấm cỗ”, Chủ tịch QH cho rằng: “Các đồng chí cứ nói nhân dân, cứ quy định nhân dân. Ông ăn cưới chỉ được vài chục mâm. Cái đó có hiệu lực không? Cái đó phải tính khác. Quy định luật là phải xử được, phải là căn cứ để người ta làm cho tốt; nhưng quy định thế này thì không biết để làm gì”.

Chốt lại toàn bộ dự án luật, Chủ tịch QH ví “mênh mênh mang mang như lá diêu bông”.

Chủ tọa phiên họp - Phó Chủ tịch QH Nguyễn Thị Kim Ngân - cũng cho rằng dự án luật “hình thức cũng không hẳn hình thức, nội dung cũng không hẳn nội dung”, trong khi “luật đã tồn tại 7 năm rồi đó” - bà đề nghị phải “tiếp tục bổ sung”.

Chủ tịch QH nhắc: “Phải trao đổi anh em chuẩn bị theo hướng nào cho nó rõ. Chẳng hạn đầu tư XDCB vô cùng lãng phí. Cần quy định phải theo quy hoạch, nếu không theo quy hoạch là lãng phí, phải bị xử phạt cái gì, phạt như thế nào, giống như luật xử phạt ấy; hoặc quy định định mức tiêu chuẩn XD, nếu thiết kế không được thì phải phạt. Làm đổ cầu phải phạt, Anh nào duyệt vào phải coi là có tội. Rồi khi có quy hoạch rồi, có chủ trương, có phê duyệt nhưng rồi không làm thì không thể có quy hoạch ''treo''. Đó là lãng phí, phải xử lý cụ thể”.

Ông khẳng định “Không cần nhiều, chỉ cần tìm những chỗ lãng phí, giải quyết vài trăm việc là thành công”, bởi “luật phải khả thi; chứ hoàn thiện mà đưa ra không biết sao, không biết xử lý thế nào thì chỉ là luật bất thành”.

Năm 2010, cả nước có 3.386 dự án - chiếm 9,78% dự án - chậm tiến độ, 15% số dự án phải điều chỉnh . Kết quả kiểm toán 8 tháng đầu năm 2012 cho thấy, hầu hết các dự án đầu tư được kiểm toán đều có sai phạm trong công tác đấu thầu, thẩm định, phê duyệt dự án, nghiệm thu khống, nghiệm thu sai khối lượng, đơn giá, quyết toán thừa cho nhà thầu.
 
Phổ biến là tình trạng dự án ''treo'', đất bỏ hoang. Trong việc quản lý, sử dụng vốn và tài sản nhà nước tại DN, 6 tháng đầu năm 2012 mới thực hiện tiết giảm chi phí được 4.433 tỉ đồng trên tổng số 12.548,7 tỉ đồng đã đăng ký.

Năm 2011, một số doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu thua lỗ lớn (Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam, Công ty TNHH MTV xăng dầu Quân đội) hoặc có lãi, nhưng hiệu quả chưa cao (Tổng Công ty CP Xây lắp dầu khí); một số doanh nghiệp sử dụng đất kém hiệu quả (Tổng Công ty CN Sài Gòn, Tổng Công ty Văn hoá Sài Gòn, Tổng Công ty Xăng dầu Quân đội, Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam)…