Tàu vỏ sắt của TQ đâm tàu cá Việt Nam, và mới đây là hàng loạt tàu TQ áp đảo đâm vỡ tàu kiểm ngư VN… Ông có ý kiến gì khi nhà nghiên cứu người Australia Carl Thayer gọi đó là hành vi cướp biển?

- Tôi cho rằng nhận xét đó hoàn toàn chính xác. TQ là nền văn minh lớn có bề dày hàng mấy ngàn năm, từ mấy trăm năm nay “ngủ im”, nay bừng tỉnh lại mà không biết rằng thế kỷ 21 đã thay đổi, loài người không hành xử kiểu “cướp biển” như TQ đã làm trên Biển Đông. Không chỉ tháng 5, 6 vừa rồi, trước đây ngư dân Việt Nam ra khơi trong vùng biển Hoàng Sa cũng bị TQ bắt bớ, đánh đập, tước ngư cụ, bộ định vị GPS, cướp hải sản, thả trôi trên biển… Tôi cho rằng đó là những hành vi vô nhân đạo, không tương xứng với “văn minh Trung Hoa”.

Nếu quan sát từ Đại hội Đảng Cộng sản TQ lần thứ XVIII tới nay, TQ đẩy mạnh hành vi trắng trợn hơn nhiều. Họ muốn dùng vũ lực thay đổi hiện trạng và khẳng định chủ quyền, chuyển từ “giấu mình chờ thời” sang công khai bộc lộ thực hiện cái mà họ dùng mỹ từ miêu tả là “Giấc mộng Trung Hoa”, nhưng tôi cho rằng người TQ không hẳn đồng tình với “giấc mộng” kiểu như vậy.

Hành xử của TQ thể hiện chủ nghĩa nước lớn bá quyền. TQ rêu rao nào là “trỗi dậy hòa bình”, nào là “phát triển hòa bình,” nhưng với những hành động đó, thử hỏi làm sao các nước có thể tin cậy vào hành xử thiếu văn minh như thế. Điều đó làm cho những nước có tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông và các nước trong khu vực đặc biệt quan ngại.

TQ đưa giàn khoan thứ hai 2 đến Biển Đông ngay khi Ủy viên Quốc vụ viện TQ Dương Khiết Trì ở HN, rồi tiếp 2 - 3 giàn khoan nữa. Vậy ý định của TQ là gì?

- Ông Dương sang đây là cuộc gặp cấp cao đầu tiên kể từ khi TQ hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 vào sâu vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của VN. Nhưng ông ta đến với bàn tay không. Bằng chứng là khi ông ở đây thì TQ đưa thêm giàn khoan Nam Hải 9, rồi tàu TQ tăng cường ở vùng hạ đặt giàn khoan HD 981, sau đó tàu TQ đâm tàu kiểm ngư VN. Tôi cho rằng không chỉ 981, TQ sẽ đóng 982, 983, 984 và nhiều hơn nữa.

Theo tôi họ có 4 mục đích: 1) Hiện thực hóa “độc chiếm Biển Đông”, biến thành ao nhà của TQ; 2) Tăng cường khai thác tài nguyên Biển Đông phục vụ 4 hiện đại hóa của TQ; 3) Hải quân TQ lâu nay bó hẹp trong biển Hoa Đông, nay họ có chiến lược “hải quân biển xanh”, từ Biển Đông Hải quân của họ sẽ tiến ra các khu vực khác ở Thái Bình Dương, thậm chí cả Ấn Độ Dương nữa, bằng chứng là TQ đang “giúp đỡ” một số nước khu vực Ấn Độ Dương xây căn cứ hải quân để đổi lấy việc cho phép tàu bè TQ qua lại trú đậu sau này; 4) Chỉ có vậy TQ mới thực hiện được giấc mơ cường quốc khu vực, từ đó cạnh tranh với Mỹ thành cường quốc thế giới. Tôi cho đó là 4 âm mưu cơ bản của họ khi đưa các giàn khoan ra Biển Đông, không chỉ đơn thuần là mục tiêu kinh tế.

Còn việc TQ xây các đảo nhân tạo hoặc xây căn cứ trên đảo Gạc Ma mà họ chiếm đóng của Việt Nam nguy hiểm thế nào cho khu vực?

- Biển Đông có số lượng tàu bè qua lại nhộn nhịp nhất trên thế giới, có con số nói 2/3 hoặc 3/4 lượng hàng hóa thế giới đi qua. Nơi đây có lợi ích chiến lược về nhiều mặt của hầu hết các nước lớn,như Mỹ, Nhật, Nga, Ấn Độ, EU, Australia… Ai làm chủ Biển Đông, người đó sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến khu vực và thế giới. Nếu làm chủ với thái độ xây dựng, hợp tác thì rất tốt. Nhưng TQ xây đảo nhân tạo, xây căn cứ (quân sự) đã gây ra lo lắng cho không ít quốc gia. Vì cách hành xử đó của TQ dứt khoát đe dọa an ninh hàng hải, an ninh hàng không, hòa bình hợp tác và ổn định khu vực, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế, thịnh vượng khu vực và giao lưu thương mại thế giới.

Quy định đơn phương của họ đòi tàu bè các nước đi cách các giàn khoan ít nhất 1km có vi phạm các điều ước quốc tế không, thưa Thiếu tướng?

- Điều đó hoàn toàn bất hợp pháp. Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS) 1982 quy định, trên vùng đặc quyền kinh tế của mình, nước ven bờ được xây dựng các công trình nhân tạo và được quy định giới hạn an toàn cho công trình đó, nhưng không quá 500m. TQ đã sai ở chỗ: Họ không có chủ quyền ở vùng biển này, đã không có chủ quyền còn tự ý xây đảo nhân tạo, xa hơn nữa, họ còn quy định giới hạn an toàn gấp đôi quy định trong Công ước LHQ về Luật biển.

Đấy là chưa kể TQ dùng vũ lực đánh chiếm đảo Gạc Ma của VN năm 1988. Điều đó cũng hoàn toàn sai với nguyên tắc thụ đắc chủ quyền lãnh thổ mà luật pháp quốc tế quy định từ thế kỷ 19 trong Định ước Berlin năm 1885 và được nhắc lại trong Công ước LHQ về Luật biển 1982. TQ còn vi phạm cả Tuyên bố ứng xử của các bên liên quan ở Biển Đông (DOC) đã ký với ASEAN, trong DOC có một điều quy định các bên phải giữ nguyên hiện trạng không được làm gì, kể cả xây dựng nhà giàn, nâng cấp các đảo. Trong khi còn đang xây dựng Quy tắc Ứng xử của các bên liên quan ở Biển Đông (COC), TQ đã xóa bỏ COC rồi. Vậy, làm sao chúng ta có thể kỳ vọng vào COC?

Hành xử của TQ liệu có thể gọi là sự phản bội của TQ với chính họ, với các điều ước quốc tế mà họ tham gia?

- TQ rêu rao họ là “nước lớn có trách nhiệm”, sử dụng LHQ để giải quyết các vấn đề quốc tế, đưa ra nguyên tắc “win – win” (hai bên cùng thắng), xây dựng thế giới hài hòa v.v và v.v…, nhưng hành động thì khác hẳn. Họ hành xử theo cách mà các đại biểu ở Diễn đàn An ninh Khu vực (Đối thoại Shangri La) vừa qua chỉ trích công khai rằng TQ là bên gây ra tình hình căng thẳng ở biển Hoa Đông và Biển Đông trong thời gian qua, đi ngược lại nguyên tắc xây dựng lòng tin mà chính TQ vừa đưa ra tại Hội nghị thượng đỉnh châu Á tổ chức ở Thượng Hải (Trung Quốc) hồi tháng 5/2014. Không phải TQ thực hiện nguyên tắc win - win, mà TQ đang thực hiện “trò chơi có tổng bằng không” (zerosum) là một nguyên tắc từ thời Chiến tranh Lạnh.