Phải kết hợp lợi ích quốc gia và lợi ích khu vực
Trao đổi với báo chí về ý nghĩa cuộc họp, Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Quang Vinh nhận định khu vực ASEAN trong những năm qua có sự thay đổi, biến động lớn. ASEAN chuẩn bị hướng vào xây dựng cộng đồng, các cường quốc đều gắn bó hơn với khu vực này. Nhưng những tương tác của các cường quốc với nhau, với ASEAN có điều chỉnh, biến động, có nhiều thách thức đặt ra đối với khu vực ASEAN với tư cách tổ chức có vai trò trung tâm ở khu vực. Vì vậy, việc thảo luận về cách thức để ASEAN tăng cường hơn nữa vai trò trung tâm của mình trước những biến động. 
Bàn về “phương cách ASEAN”, Thứ trưởng Phạm Quang Vinh cho rằng: “Chỉ có thông qua tham vấn, đứng trên cương vị, lập trường của ASEAN thì người ta (các nước thành viên ASEAN-PV) mới không ngại cấn cá với một nước lớn nào đó” – Thứ trưởng Phạm Quang Vinh nhấn mạnh.

Thứ trưởng Phạm Quang Vinh cho biết, trong cuộc họp này, Việt Nam đã chia sẻ về tình hình biển Đông có những diễn biến phức tạp, đặc biệt sau khi TQ hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trên vùng biển chủ quyền của Việt Nam và đưa rất nhiều tàu hộ tống liên tục gây ra những hành động gây hấn, đâm va tàu VN. Việc TQ sử dụng sức mạnh để áp đặt đòi hỏi chủ quyền của một nước là trái với thỏa thuận của ASEAN và TQ, Tuyên bố ứng xử của các bên tại biển Đông (DOC), cũng như trái với các nguyên tắc của luật pháp quốc tế. 

“ASEAN là tập hợp một loạt nước nhỏ trên cơ sở bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau, nên việc sử dụng sức mạnh để áp đặt những chủ kiến, những đòi hỏi chủ quyền của mình đều không được chấp nhận. Đây là nguyên tắc rất lớn của ASEAN trong quan hệ quốc tế cũng như trong việc xây dựng nội hàm về cách ứng xử của khu vực” – Thứ trưởng Phạm Quang Vinh khẳng định.

ASEAN sẽ gặp TQ vào tháng 10 để thảo luận COC

Trả lời câu hỏi của PV Lao Động về việc liệu ASEAN có tìm được tiếng nói chung để thể hiện vai trò trung tâm đối với nguy cơ TQ có thể đưa hạ đặt giàn khoan vào những vùng biển hiện đang chồng lấn với cả các quốc gia khác, chứ không chỉ riêng VN, Thứ trưởng Phạm Quang Vinh cho rằng ASEAN đã có những phản ứng kịp thời, cả về ngắn hạn và dài hạn. 

Ngay sau khi TQ hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 trên vùng biển chủ quyền của Việt Nam, ASEAN đã lập tức bày tỏ quan ngại vào ngày 10.5.2014 tại cuộc họp Naypyidaw (Myanmar). Về tầm dài hạn, ASEAN đang tìm kiếm cơ chế thực thi luật pháp quốc tế, đặc biệt là tuyên bố DOC. 

“Trong tuyên bố DOC có 10 đoạn, 10 quy định, nhưng thiếu cái lớn nhất là cơ chế bảo đảm thực hiện những quy định này. Chẳng hạn, điều 5 không cho phép làm gì phức tạp thêm tình hình, nên việc TQ đưa giàn khoan vào, đưa các tàu vào không chỉ trái với luật pháp quốc tế, mà trái với DOC. Cuộc họp đã bàn rất nhiều đến việc bảo đảm có được một cơ chế để thực thi các quy định của DOC. Chắc chắn đây sẽ là một nội dung ASEAN phải tiếp tục bàn thảo và bàn với TQ để hình thành” – ông nói.

Theo Thứ trưởng Phạm Quang Vinh, vào tháng 10, cuộc họp SOM ASEAN-TQ sẽ họp bàn về DOC, COC. Thứ trưởng Phạm Quang Vinh cho rằng, COC phải dựa trên và phát huy được nguyên tắc tích cực đã có trong DOC, nhưng phải bổ sung những gì mà DOC còn khiếm khuyết. Do DOC là tuyên bố chính trị, nên cần một bộ quy tắc có giá trị ràng buộc, mà tốt nhất ràng buộc pháp lý như thế nào. 

Bên cạnh đó là cơ chế bảo đảm thực hiện các quy định của COC. Ngoài ra, cần cơ chế bảo đảm ngăn ngừa những sự cố, rủi ro xảy ra và khi những sự cố và rủi ro xảy ra rồi thì làm sao quản lý để nó không bùng nổ thành xung đột. 

“Tất cả những điều này ASEAN đang bàn trong nội bộ và cơ bản đã thống nhất. ASEAN chắc chắn sẽ chia sẻ nó trong quá trình tham vấn và bàn bạc với TQ sắp tới” – ông nói.