Năm mươi năm ấy...

“Lần đón Bác về thứ nhất, chúng tôi được thông báo là đón đoàn khách đặc biệt, nhưng thấy mọi ngả đường đều được rà mìn, bộ đội canh gác rất cẩn mật. Sáng 16.6.1957, Bác về đến Kim Liên. Sau khi thăm đơn vị bộ đội trên núi Đụn, Bác về thăm nhà cũ. Người vẫn nhớ như in từng đồ vật trong nhà, từng gốc ổi, hàng cau, bụi chuối, luống khoai lang, dãy chè mạn hảo... đã gắn bó với Người từ thuở ấu thơ. Người đứng lặng trước bàn thờ gia tiên, mắt rưng rưng lệ” - ông Quế nhớ lại. Ra phía sau nhà, một cụ già hàng xóm bước ra chào Bác và hỏi: “Bác còn nhớ tôi không?”. Bác lấy tay vỗ trán một lúc, nói: “Có phải Điền không”?. Ông Hoàng Điền chạy lại ôm lấy người bạn chăn trâu, thả diều thuở ấu thơ khóc vì quá xúc động. Sau đó, Bác ra nói chuyện với đồng bào, mở đầu bằng câu tập Kiều: “Quê hương nghĩa trọng tình cao. Năm mươi năm ấy biết bao nhiêu tình” với giọng Nghệ gốc trầm ấm. Người vui mừng vì khi ra đi, quê hương còn nô lệ, nay trở về đất nước tự do, đồng bào no ấm và dặn “Kim Liên phấn đấu thành xã kiểu mẫu, Bác sẽ về thăm”. Nhiều người dân xúc động không kìm được nước mắt trước tình cảm quê hương sâu đậm trong trái tim vị lãnh tụ, dù xa nhà đã 50 năm. Trước khi lên ôtô, Người tặng 5 gói trà Ba Đình cho các cụ và mấy gói kẹo Hà Nội cho các cháu thiếu nhi.

Giữ đúng lời hứa với bà con, năm 1961, Bác về thăm quê lần thứ hai. Sáng 8.12, Bác về Kim Liên, nhưng một điều bất ngờ không có trong kế hoạch là Bác quyết định về thăm làng Hoàng Trù quê ngoại trước. Người gặp ông Luốc (Thuyên) - người bạn thuở ấu thơ - nhắc lại kỷ niệm thuở nhỏ đi câu cá, vô tình Luốc giật lưỡi câu làm rách tai, nay vẫn còn sẹo, làm mọi người hết sức ngạc nhiên về trí nhớ kỳ lạ của Người. Về quê nội, Bác hỏi thăm hoàn cảnh một láng giềng nghèo khổ, hỏi về giếng Cốc, lò rèn cố Điền. Ra nhà khách, Bác tự tay rót nước mời các cụ. Nói chuyện với mọi người, Bác phấn khởi khen xã Nam Liên đã làm tốt lời Bác dạy, trong ba năm liên tục được Chính phủ tặng ba Huân chương về tổ đổi công, phong trào hợp tác hóa nông nghiệp và xóa nạn mù chữ. Bác nhắc ban quản trị hợp tác xã chăm lo cho đời sống xã viên, phát triển sản xuất, xã viên cũng phải có ý thức làm chủ. Vào đền Kim Liên, nhân có việc hàng cây bạch đàn hai bên đường bị chết, Bác khuyên cán bộ nên chọn loại cây phù hợp để vừa có bóng mát, vừa có chất gỗ tốt, trồng phải bảo đảm sống 100%. Trước lúc lên xe ôtô, Bác tặng ông Nguyễn Sỹ Quế bức chân dung có chữ ký của Người.

Nhớ lời Bác dạy

Ra Hà Nội, Bác thường xuyên liên lạc với ông Nguyễn Sỹ Quế để nắm bắt tình hình quê hương. “Có lần Bác điện về hỏi tôi: Bác nghe nói xã ta xây dựng 3 công trình, là cái chi rứa chú? Tôi thành thật trả lời là chỉ có nhà vệ sinh, nhà tắm và giếng nước. Bác nói: Làm gì là tùy các chú, nhưng đừng xây to quá làm tốn đất dân, Bác chỉ mong dân no ấm, được học hành” - ông Quế kể. Sau đó, ông Quế còn gặp Bác nhiều lần. Lần gặp Bác cuối cùng vào tháng 10.1968, Bác còn nói là cố gắng về thăm quê lần nữa. Nhưng vào dịp Tết năm 1969, Tổng Bí thư Lê Duẩn về Nghệ An, nói với ông Quế là Trung ương không thể cho Bác về thăm quê được, vì sức khỏe đã quá yếu.

Sau khi Bác rời quê ra Hà Nội, Đảng bộ xã Nam Liên phát động phong trào “Trồng cây thực hiện lời Bác dặn”. Mọi người quyết định chọn cây xà cừ vì có bóng mát và gỗ tốt. Đảng bộ quyết định mỗi đảng viên trồng hai cây, cán bộ chủ chốt trồng 4 cây, có trách nhiệm chăm sóc, bảo vệ cây phát triển tốt. Nhiều người dân cũng xung phong trồng cây. “Đến dịp 19.5.1962, tôi viết thư báo cáo Bác đã trồng xong hàng cây trên đường vào trung tâm xã và đường chính của xã, với số lượng 500 cây” - ông Quế vui vẻ nói.

Mỗi người dân Kim Liên đều khắc sâu lời Bác dạy, đoàn kết xây dựng Kim Liên thành xã kiểu mẫu của cả nước. Nhiều chục năm qua, Kim Liên là địa phương luôn dẫn đầu tỉnh về các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội. Những cảnh quan, di tích liên quan đến Bác Hồ được gìn giữ, tôn tạo, phục dựng nguyên vẹn, một điểm đến thu hút hàng triệu khách tham quan hằng năm.

Kim Liên được công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới vào năm 2014. Thu nhập bình quân đầu người 26 triệu đồng/năm; tỉ lệ gia đình văn hóa 84%; có 20/25 xóm văn hóa, 5/5 trường đạt chuẩn quốc gia.