Ông Mike Roger cho rằng Mỹ nên ít lo ngại đến tính nhạy cảm với Trung Quốc hơn khi xử lý các sự việc với Bắc Kinh. “Chúng ta cần trực tiếp hơn, chúng ta cần mạnh mẽ hơn. Chúng ta cần tiếp sức cho các bạn bè và đồng minh trong khu vực để họ trở nên trực tiếp và mạnh mẽ hơn” - ông nói. Reuters cho rằng các bình luận này phản ánh sự không hài lòng của Đảng Cộng hòa với cách tiếp cận khá thận trọng của chính quyền Obama với Trung Quốc - quốc gia vừa là đối thủ chiến lược, vừa là đối tác kinh tế lớn của Mỹ.

Thượng nghị sỹ Rogers nói, Trung Quốc đang lợi dụng sự phân tán an ninh trên thế giới để từng bước theo đuổi các tuyên bố lãnh thổ và khiến các láng giềng yếu hơn phải trả giá. Ông cáo buộc Trung Quốc “tham lam, hung hăng” khi theo đuổi các tuyên bố lãnh thổ và nói rằng ông chờ đợi “sự tăng cường khả năng mở rộng hợp tác” với các đồng minh và đối tác của Mỹ ở Châu Á.

“Đây là cơ hội của chúng ta để cho Trung Quốc hiểu rằng họ không nên nghi ngờ về quyết tâm của người Mỹ khi đề cập vấn đề tự do hàng hải, tự do thương mại và giao dịch ở biển Đông” - Hạ nghị sỹ Rogers nói. Theo ông, để làm điều đó có thể bằng cách chia sẻ tin tức tình báo và mở rộng hợp tác quân sự với các nước láng giềng của Trung Quốc.

Nhiều học giả hàng đầu thế giới khác từ Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Australia, Malaysia, Philippines và Việt Nam đến dự hội thảo đã đi sâu phân tích các diễn biến gần đây trên biển Đông, trong đó có việc Trung Quốc đặt giàn khoan Hải Dương 981 trái phép trong vùng biển của Việt Nam, cũng như vụ kiện pháp lý của Philippines chống Trung Quốc tại Tòa án LHQ về Luật Biển. Các học giả đưa ra nhiều khuyến nghị về những biện phép đối phó với những hành động ngày càng hung hăng của Trung Quốc, góp phần hạ nhiệt căng thẳng và duy trì ổn định khu vực.

Tại hội thảo, học giả Patrick Cronin - Giám đốc Chương trình an ninh Châu Á - Thái Bình Dương thuộc Trung tâm An ninh Mỹ - đề xuất Washington cần tiếp tục duy trì sự hiện diện tại khu vực và phối hợp chặt chẽ với các nước liên quan nhằm tìm kiếm cách thức thay đổi những tính toán mang tính cưỡng ép của Trung Quốc. 

Giám đốc Chương trình nghiên cứu Trung Quốc - ông Christopher Johnson - đặt câu hỏi về nguyên nhân Trung Quốc thúc đẩy các tính toán mới đây. Ông cho rằng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã thay đổi quan điểm về chính sách đối ngoại của Trung Quốc, khiến nó trở nên khó dự đoán hơn dưới thời của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào. 

 Theo ông Christopher Johnson, Trung Quốc sẽ tiếp tục "phớt lờ" quan ngại của các nước láng giềng ở biển Đông và có thể sử dụng sức mạnh kinh tế làm đòn bẩy trong quan hệ với các nước này. Ngoài ra, Bắc Kinh cũng sẽ tìm cách ngăn chặn sự đồng thuận của ASEAN thông qua sự phụ thuộc về kinh tế. 

Các học giả từ Việt Nam khuyến nghị Mỹ và Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) cần đi đầu trong việc xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử ở biển Đông (COC), ủng hộ sử dụng các biện pháp hòa bình để giải quyết tranh chấp, trong đó có việc phân xử qua cơ chế trọng tài quốc tế. 

Theo kế hoạch, trong ngày 11.7, hội thảo sẽ tiếp tục thảo luận về triển vọng chính sách của Mỹ đối với vấn đề biển Đông và việc hợp tác, xây dựng lòng tin nhằm giúp giải quyết vấn đề nóng bỏng và gai góc này.