- Cuộc họp đặc biệt này được tổ chức trong bối cảnh căng thẳng trên biển Đông sau khi TQ hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981 trái phép trên vùng biển thềm lục địa Việt Nam. Nên nhìn nhận như thế nào về sự liên quan giữa hai sự kiện, thưa ông?

- Cuộc họp không tập trung duy nhất vào căng thẳng hiện nay trên biển Đông, mà bàn thảo vấn đề rộng lớn hơn về vai trò trung tâm của ASEAN như sẽ hướng đến vai trò trung tâm như thế nào hay làm cách nào để chúng ta bảo tồn vai trò trung tâm của ASEAN. SOM lần này hướng đến một bối cảnh chung của khu vực, với những thay đổi và biến động lớn lao như hiện nay.

- Ông có thể nói rõ hơn về những biến động mà ông đề cập?

- Đó là sự thay đổi trong mối quan tâm của các cường quốc lớn hiện nay như chính sách xoay trục của Mỹ hướng về Châu Á - Thái Bình Dương. Sự gia tăng ảnh hưởng kinh tế của Trung Quốc và những đòi hỏi chủ quyền trên biển Đông giữa Trung Quốc và 4 quốc gia trong ASEAN gồm Việt Nam, Philippines, Brunei và Malaysia. Trung Quốc cũng đã thúc đẩy, phát triển nhiều thỏa thuận và quan hệ thương mại, kinh tế và đầu tư với các quốc gia ASEAN. Nhưng đúng là gần đây mối quan hệ giữa Trung Quốc và ASEAN đang bị lấn át bởi một vấn đề (căng thẳng trên biển Đông). Vấn đề này đều cần được giải quyết bằng biện pháp hòa bình, thông qua đàm phán. Chúng ta đã có Tuyên bố ứng xử của các bên trên biển Đông (DOC) và đang đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử (COC). Điều quan trọng là tất cả các bên cần phải kiềm chế không thực hiện hành động có thể làm gia tăng căng thẳng.

- Vậy ASEAN sẽ thể hiện vai trò trung tâm của mình như thế nào để có thể đối phó khi căng thẳng nổ ra?

- Vai trò trung tâm của ASEAN không phải là vấn đề mới mà đã được đề cập từ năm 2009. Vì vậy, chúng tôi chỉ muốn đảm bảo với sự thay đổi, biến động hiện nay, vai trò trung tâm của ASEAN vẫn ở đó. Từ quan điểm của tôi, chúng ta đã có các diễn đàn đa phương sẵn có như Hội nghị thượng đỉnh Đông Á (EAS), Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), ADMM+... và cần bàn thảo để đảm bảo việc mở rộng hơn vai trò trung tâm của ASEAN. Có thể, chúng ta cũng cần sửa đổi hoặc điều chỉnh, hay củng cố cơ chế của ASEAN, vì chúng ta không muốn các nước thành viên ASEAN bị khống chế hoặc bị phụ thuộc vào một nước nào khác. 

Vì vậy, chúng tôi muốn thảo luận trong nội bộ khối để có thể tìm ra một cơ chế chung, hiệu quả để đảm bảo vai trò trung tâm của ASEAN. Tôi cũng muốn nhắc lại một thông điệp rất quan trọng được đưa ra tại Hội nghị cấp cao ASEAN ở Naypyidaw hồi tháng 4 vừa qua. Đó là lần đầu tiên các ngoại trưởng ASEAN đã ra một tuyên bố chung về biển Đông. Tuyên bố này rất đặc biệt và chưa từng có trước đó. Chúng ta có thể thấy rõ vai trò trung tâm của ASEAN đã được thể hiện qua tuyên bố này.

- Sau khi hạ đặt giàn khoan Hải Dương 981 trái phép trong vùng biển chủ quyền của Việt Nam, TQ mới đây lại đưa thêm 4 giàn khoan ra biển Đông. Ông đánh giá như thế nào về động thái này?

- Tôi ủng hộ tuyên bố đã được các ngoại trưởng ASEAN - bao gồm Ngoại trưởng Malaysia - đưa ra vừa qua bày tỏ quan ngại sâu sắc về những diễn biến gần đây trên biển Đông. Chúng tôi hy vọng có thể kết thúc vòng đàm phán COC một cách nhanh nhất vì khi đó, chúng ta có thể đưa ra quy định rõ về cách thực hiện ứng xử của một quốc gia nhằm không để tình hình leo thang căng thẳng.

- Xin cảm ơn ông!