Cách nay hơn nửa tháng, hàng trăm hộ trồng chuối ở Trảng Bom (Đồng Nai) bị thương lái ép giá đến đổi nông dân phải chặt chuối cho dê ăn, chuối chín rục trên cây, nằm la liệt dưới đất... hàng trăm sinh viên thuộc Đoàn TNCS HCM - Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam trường Đại học Công nghệ TPHCM và tỉnh Đồng Nai đã “cứu chuối”, bán giúp nông dân hàng trăm tấn chuối. Những ngày sau đó có sự tham gia của các doanh nghiệp tỉnh và đặc biệt là Siêu thị Big C TPHCM.

Sự vào cuộc của Đoàn TNCS HCM - Hội LHTN, của hai đơn vị vừa nêu và các doanh nghiệp đã đưa giá chuối từ 1.000 đồng/kg mà thương lái không mua, tăng lên 3.000- 4.000 đồng/kg vào những ngày đầu tháng 3. Tuy giá chỉ bằng 1/3 so với năm 2016, nhưng bước đầu nhiều nông dân rất phấn khởi.

Đây không phải lần đầu tiên một sản phẩm nông nghiệp được “giải cứu”. Cách đây hơn một năm đã có màn “giải cứu” khoai lang ở Vĩnh Long rầm rộ trên mạng xã hội, rồi dưa hấu ở Quảng Ngãi, thanh long ở Bình Thuận.

Thật không thể hiểu nổi những màn giải cứu cứ “đến hẹn lại lên” từ sản phẩm nông nghiệp này đến sản phẩm khác. Những bài học cứ sờ sờ ra đó, nhưng nông dân thỉnh thoảng lại phải nhờ vào lòng “từ thiện” của xã hội để tiêu thụ sản phẩm mình làm ra. Cái góc khuất này hiện ở đâu, do ai và vì sao?

Tôi là nông dân  gắn liền thửa ruộng, mảnh vườn hơn 40 năm qua. Tôi rất tự hào vì mình đã đóng góp ít nhiều công sức để giữ vững an ninh lương thực và xuất khẩu làm giàu cho đất nước.

Bản thân cũng tự hào mình là một nông dân mỗi khi nghe cơ quan này, nhân vật kia phát biểu: “Nông dân Việt Nam ngày nay đã biết sử dụng Internet”. Nhưng suy đi nghĩ lại, tôi không khỏi ái ngại cho cụm từ  “Nông dân Việt Nam”, một cụm từ được hiểu theo nghĩa định tính nhiều hơn là định lượng.

Trong số 70% nông dân Việt Nam hiện nay, có bao nhiêu phần trăm người biết sử dụng Internet? Tuy không thể xác định là bao nhiêu, nhưng chắc chắn thành phần này hãy còn ít lắm! Và như vậy, đa số hãy còn mù tịt Internet. Chứng minh điều này để tôi khẳng định rằng: Hiện nay, nông dân Việt Nam chưa nắm bắt được chứ nói chi đến việc cập nhật thông tin nông nghiệp trong, ngoài nước để điều chỉnh bao nhiêu diện tích, trồng giống cây nào trên miếng vườn, mảnh ruộng của mình để sản phẩm có đầu ra? Tình trạng “thấy người ăn khoai vác mai đi đào” dẫn đến quá nhiều hệ lụy mà kết quả cuối cùng bao giờ phần thiệt vẫn là nông dân: Không có đầu ra cho nông sản. Người nông dân thì cứ loay hoay với cái điệp khúc “ chặt trồng, trồng chặt” hay “ được mùa mất giá” còn các cơ quan quản lý ngành thì vẫn chưa có biện pháp khả thi để giải quyết, khắc phục.

Năm trước, một nông dân trồng bí đỏ ở Khánh Hòa chỉ ngay nguyên nhân: “Tại thương lái lật kèo, ép giá, không thu mua nữa”; trong khi đó, một thương lái ở Ninh Hòa (Khánh Hòa) thì cố lý giải nguyên nhân: “Tại nông dân đổ xô trồng bí khắp nơi, thị trường tiêu thụ không hết, giá cả vận chuyển tăng…..”.  Một câu hỏi dành cho ngành nông nghiệp, ngành công thương, nhất là ở các địa phương có tình trạng  như trên: “Ngành đã làm gì chưa trong thời gian qua để hết lần này đến lần khác, hết thanh long rồi lại tới  bí ngô rồi hôm nay đến chuối…cứ để cho trâu, bò, dê ăn?”.

Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Đồng Nai cho biết: Tỉnh có 1.700 ha chuối cấy mô, tập trung ở các huyện Trảng Bom, Thống Nhất, Định Quán, Tân Phú. Chuối thành phẩm loại này chủ yếu được nông dân bán cho thương lái chuyển qua thị trường Trung Quốc. Từ đầu năm đến nay, Trung Quốc giảm mua khiến nông sản không có đầu ra, giá chỉ đạt mức 1.000-2.000 đồng/kg, giảm hơn 10 lần so với cùng kỳ năm 2016. Nhiều diện tích đã đến kỳ thu hoạch nhưng nông dân không bán được nên để trái chín rụng hoặc cho gia súc, gia cầm ăn(?). Nghe tin những ngày đầu tháng 3, cả hai sở đã vào cuộc để bàn việc “giải cứu” hơn 10.000 tấn chuối cấy mô trên địa bàn tỉnh, tôi thực sự rất mừng, nhưng nếu hai cơ quan trên chỉ loay hoay bàn chuyện giải cứu thôi thì tôi e rằng, ngành trồng chuối nói riêng, ngành nông nghiệp nói chung của tỉnh Đồng Nai chắc chắn không thoát khỏi cái điệp khúc “được mùa thì mất giá”, “ chặt rồi lại trồng, trồng rồi lại chặt” trong tương lai.

Thực tế hiện nay, cây chuối Việt Nam hãy còn trồng rất hạn chế và đang có một nghịch lý là nông dân trồng chuối vẫn chưa có đầu ra ổn định, lắm lúc phải chặt bỏ như lúc này, trong khi các doanh nghiệp xuất khẩu chuối lại thiếu hàng. Đây là một bất cập cần sự phối hợp chặc chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp và nông dân.Theo các giới chức chuyên môn, nếu có sự phối hợp tốt giữa nhà nước, doanh nghiệp và nông dân, trong nhiều năm tới, đầu ra của chuối vẫn ổn định khi diện tích trồng lên tới 400.000/ha.

Nông dân chiếm một tỉ lệ khá cao trong thành phần kinh tế đất nước, nhưng do tính đặc thù  con người và nghề nghiệp họ không thể tự mình “bơi” trong việc qui hoạch diện tích, giống cây trồng, trong biển giá. Thương lái là một thực thể trong xã hội, một thành phần tất yếu trong việc vận chuyển, lưu thông và tiêu thụ sản phẩm, trong cuộc tranh mua, tranh bán có thể họ ép giá, nhưng để giải quyết đầu ra cho sản phẩm nông nghiệp không thể chủ quan chỉ đỗ lỗi “ép giá” cho họ.

Phải chăng, ngành nông nghiệp và địa phương chưa có giải pháp nào trước thực trạng nan giải: Thiếu định hướng trồng cây gì, trồng ở đâu, bao nhiêu? Rồi giải pháp căn cơ và bền vững? Để bao hệ lụy cứ diễn đi, diễn lại trong ngành nông nghiệp. Một đất nước nông nghiệp mà sản phẩm cứ phải sống phụ thuộc vào lòng “từ thiện” của xã hội thì xây dựng một nền nông nghiệp tiên tiến, hiện đại theo hướng công nghiệp hóa chỉ là những lời hô hào suông mà thôi.