Đầu tiên, tôi tán đồng chủ trương phân làn đường là hoàn toàn đúng. Tuy nhiên, một chính sách hay nếu áp dụng tại các điều kiện kinh tế, xã hội khác nhau; cơ sở hạ tầng khác nhau; mặt bằng dân trí, quan trí khác nhau… sẽ đưa đến kết quả khác nhau. Kết quả phân làn hiện nay là gì? Các lần trước đã hoàn toàn thất bại. Việc tiếp tục phân làn lần thứ 4 hay thứ 5 chắc chắn còn khó hơn nhiều do nhiều lý do như số lượng xe ngày càng tăng lên.

Việc phân làn nhằm mục tiêu bắt buộc các phương tiện đi theo đúng làn, không đi lộn xộn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy mục tiêu này gần như không thể đạt được. Lưu ý, đây mới chỉ là mục tiêu trung gian. Mục đích cao nhất của phân làn để giảm ùn tắc dường như càng xa vời hơn.

Trước thực trạng tắc đường ngày càng trầm trọng thì gần đây nổi lên tranh cãi ô tô hay xe máy là thủ phạm gây tắc đường? Việc tranh cãi này là việc hoàn toàn vô nghĩa, cho dù có xác định được ai là thủ phạm thì cũng không thể xử lý được “thủ phạm” đó. Các tranh cãi về việc phân làn cũng ít có giá trị nếu không đưa ra được giải pháp nào khả dĩ để hạn chế ùn tắc.

Trước thực trạng trên, tôi xin đề xuất giải pháp phân làn đường nhằm mục đích giảm ùn tắc như sau.

Giải pháp 1:

Đề xuất một loại biển báo mới cho luật giao thông đường bộ: Biển báo quy định số làn đường tối đa cho phép ô tô lưu thông.
Hình vẽ biển như sau:

Hướng dẫn biển:

Cho phép số lượng xe ô tô tối đa được chạy song song trên một làn đường

Trong trường hợp có nhiều hơn số xe cho phép, xe chạy làn ngoài cùng phạm luật

Chú giải:

Biển này quy định số làn xe ô tô tối đa được chạy song song trên một chiều đường. Ví dụ biển phía trên chỉ “cho phép tối đa 2 làn ô tô chạy song song". Tùy thuộc vào chiều đường rộng hay hẹp mà quy định số làn xe ô tô tối đa được chạy song song, ví dụ như cho phép 1, 2 hoặc 3, 4… làn ô tô và điều chỉnh số xe ô tô trên biển.
 
Trên thực tế, biển báo này chỉ là luật hóa một hình thức quản lý giao thông đã được thực hiện như ở TP Hồ Chí Minh, quy định một số tuyến phố chỉ cho 1 làn xe chạy, nếu xe nào vượt bên trong sẽ bị xử lý. Thực trạng hiện nay là khi đường có dấu hiệu ùn tắc thì các tài xế ô tô ngay lập tức đem tư duy lái xe máy ra áp dụng, tức là luồn lách, chui lủi vào bất kỳ một khe hở nào trên đường để đi, cho dù là đi sát mép vỉa hè. Vì vậy mà trong giờ cao điểm, những tuyến đường rộng có tới 7 làn ô tô cùng dàn hàng ngang luồn lách như đường Trần  Duy Hưng, Lê Văn Lương… Các xe chặn đầu, khóa đuôi nhau nên đã tắc càng tác thêm (ảnh dưới minh họa).

Nếu không có văn hóa xếp hàng thì không thể có chuyện các xe nhường nhau khi tắc đường, cho dù có gặp tàu hỏa đi chăng nữa?!! Chính vì vậy, thay vì phân làn đường ô tô, xe máy riêng biệt thì chỉ cần khống chế số lượng làn ô tô tối đa được chạy trên một chiều đường.

Tính ưu việt của biển này là có khả năng áp dụng tại tất cả các tuyến phố, tại bất kỳ thời điểm, địa điểm nào. Việc quy định số làn xe tối đa như vậy sẽ có tác dụng làm “mềm hóa” quy định phân làn đường như hiện nay, không phải lo tranh cãi đâu là đường xe con, đường xe buýt… cũng không phải lo tranh cãi số ô tô ít mà diện tích nhiều, xe máy 80% mà diện tích ít…

Bên cạnh đó còn có một số tác dụng khác:

1.    Cưỡng bức các xe ô tô phải chạy đúng làn đường, hình thức giao thông sẽ văn minh, quy củ hơn vì nếu ô tô luồn lách chèn vào đường xe máy sẽ vi phạm luật.

2.    Kiềm chế sự phát triển xe ô tô cá nhân do sự chênh lệch rõ ràng về thời gian di chuyển (ô tô có thể phải xếp hàng rất dài mới qua được đèn đỏ ở ngã ba, ngã tư; trong khi xe máy, xe đạp sẽ di chuyển nhanh hơn nhiều vì không bị ô tô chèn đường).

3.    Có khả năng phát hiện xe vi phạm rất cao (chỉ cần đứng cách xa cũng nhìn rõ xe nào vượt phải đi lấn sang làn khác, từ đó rất thuận tiện trong xử phạt xe vi phạm, góp phần tăng ngân sách Nhà nước nhanh chóng.

4.    Trong trường hợp có ùn tắc, các xe ưu tiên như xe cứu hỏa, cứu thương, xe công vụ… vẫn có thể di chuyển được nếu đi vào làn đường cho xe máy. Đây là một điểm đặc biệt ưu việt và sẽ phát huy hiệu quả rất cao nếu ùn tắc. Đã có nhiều trường hợp xe cấp cứu, xe công vụ… cũng không thể di chuyển được do tắc đường.

5.    Bên cạnh đó, việc phân làn theo cách này dần dần giúp các phương tiện làm quen với việc tuân thủ các quy định giao thông, đi lại một cách có quy củ hơn, văn minh hơn. Trong trường hợp vi phạm, các cơ quan chức năng dễ dàng “túm người có tóc” (ô tô) hơn là bắt “kẻ trọc đầu” (xe máy, xe đạp…).

Khác với giải pháp 1 “mềm hóa” việc phân làn đường, giải pháp 2 đề xuất “cứng hóa” việc phân làn đường tại các giao cắt.

Giải pháp 2:

Xây dựng các dải phân cách cứng cho các hướng đi rẽ trái, đi thẳng, rẽ phải tại các ngã ba, ngã tư với chiều dài dải phân cách từ 20m đến 50m tùy chiều rộng làn đường và tùy mật độ phương tiện.

Giải thích: Do không có dải phân cách cứng tại các giao cắt nên tình trạng phổ biến là các xe thường đi sang làn rẽ khác (nếu có ít xe hơn). Chính vì vậy đến lúc đèn xanh sẽ có tình trạng giao cắt hỗn độn, tạt đầu và cướp đường nhau để đi.

Do vậy để khống chế bắt buộc các phương tiện phải xếp hàng để đi đúng hướng muốn đi, cần thiết phải xây dựng các dảii phân cách cứng. Tùy mặt đường rộng hay hẹp mà có thể chia làm 3 hướng rẽ hoặc chia 2 hướng rẽ.

Giải pháp 3:

Tháo gỡ các rào bịt ở một số ngã tư sau khi xây dựng dải phân cách cứng.

Như vậy, giải pháp một và hai về bản chất cũng là một hình thức phân làn đường, chỉ khác về phương pháp và cách thức áp dụng cho từng vị trí giao thông. Hai giải pháp này cần phải được triển khai đồng thời mới hi vọng đem lại thay đổi cho bộ mặt giao thông đô thị. Giải pháp 3 nhằm trả lại sự thông thoáng cho ngã ba, ngã tư sau khi đã tổ chức lại việc phân làn. Một vấn đề khác là thực trạng hiện nay các lái xe vừa vận hành vừa sử dụng điện thoại quá nhiều. Lái xe là công việc đòi hỏi sự tập trung cao độ, trên đường phố đông người càng cần tập trung hơn. Vì vậy nếu việc phát hiện vi phạm và xử lý không nghiêm có thể sẽ dẫn tới nhiều tai nạn hơn, thậm chí nhiều “xe điên” hơn…

Trên đây là một số ý kiến, rất cảm ơn các nhà lãnh đạo và cơ quan chức năng lắng nghe và quan tâm xem xét tới các giải pháp trên.

BS.TS. Dương Huy Lương (Giảng viên Trường  Đại học Y Hà Nội)