Hai vụ cháy xe khách liên tiếp vào những ngày giáp tết nguyên đán Giáp ngọ (ngày 26 và 27.1.2014) tại phường Bùi Thị Xuân, TP.Quy Nhơn, Bình Định và trên cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ, thuộc địa phận Phú Xuyên (Hà Nội) tuy chưa chết người nhưng tổn thất về kinh tế là rất to lớn, gây tâm lý hoang mang, lo ngại về sự an toàn trên mỗi chuyến xe. Hai vụ cháy lại một lần nữa gióng lên hồi chuông cảnh báo về nguy cơ từ các vụ cháy xe khách cũng như những hiểm họa khôn lường từ các vụ cháy gây nên. 

Đốt nhang cúng xe cầu may mắn

Những ngày giáp tết, cũng như đầu năm, đầu tháng, ngày rằm, cũng như trong quá trình vận hành việc cúng xe, thắp nhang là việc làm mang ý nghĩa tâm linh khá phổ biến trong giới nhà xe cũng như các lái xe đường dài. Bên cạnh ý nghĩa tốt đẹp thì việc thắp nhang, thờ cúng lại là nguyên trực tiếp dẫn đến những tai nạn cháy hết sức đáng tiếc do chủ quan và sự bất cẩn của những người thực hiện. Bên cạnh đó, một nguy cơ nữa từ việc thắp nhang trong khi xe đang vận hành đó là tàn nhang có thể bị gió lùa bất ngờ bay vào mắt lái xe cũng hết sức nguy hiểm.

Búa thoát hiểm, bình chữa cháy là hai vật dụng không thể thiếu và được treo ở những vị trí dễ thấy, dễ sử dụng trên tất cả các xe khách hiện đại ngày nay, phòng những khi gặp những tình huống bất trắc. Tuy nhiên do thiếu hiểu biết, hoặc chỉ là đùa cho vui, nhiều hành khách táy máy, tự ý tháo bỏ, lấy hoặc vứt đi.

Bình chữa cháy đa số thường là treo làm cảnh, hoặc để đối phó với sự kiểm tra của cơ quan chức năng. Các lái xe và nhân viên lơ là không kiểm tra, lâu ngày không bảo dưỡng thường xuyên nên khi xảy ra hỏa hoạn thì không sử dụng được.

Xe máy bỏ trong cốp (khoang chứa hàng).

Việc hành khách mang theo xe máy cũng rất phổ biến, ngay tại bến bãi thì lái xe còn có thời gian yêu cầu tháo bỏ hết xăng trước khi đưa vào cốp xe. Nhưng với những khách đón dọc đường, phần vì không có thời gian, phần vì sợ cảnh sát giao thông phạt vi phạm đậu đỗ nên công đoạn tháo, hút hết xăng trong xe máy gần như bị bỏ qua. Quá trình di chuyển, sự cọ xát giữa xe máy và mặt kim loại trong cốp xe khách dễ sinh nhiệt, khi gặp xăng rò rỉ sẽ gây cháy lớn từ khoang chứa hàng.

Đến những nguyên nhân phức tạp

Xe khách hiện đang lưu hành thường là các xe hết sức hiện đại, giường nằm hai tầng, chất lượng cao và đa số được lắp động cơ đẩy phía đuôi xe (máy sau). Chỉ còn lại số rất ít các xe đời cũ còn đặt động cơ ở trước đầu xe (gọi là xe máy trước),

Ưu điểm của dòng xe máy sau người bình thường cũng có thể thấy ngay được đó là tiếng nổ của động cơ được triệt tiêu tối đa, cùng với các thiết bị hỗ trợ như bộ phận giảm thanh, kính kín để dùng máy điều hòa dẫn đến chiếc xe chạy luôn ở trạng thái êm ái nhất.

Nhược điểm: Từ điểm mạnh của chiếc xe là êm như ru và kín đáo sạch sẽ dẫn tới một nhược điểm chết người. Cụ thể là lái xe sẽ không nhìn, không nghe, không ngửi được những tiếng động lạ, tiếng kêu do mài mòn, ma sát, mùi khét cháy hay tiếng gãy vỡ của các chi tiết, bộ phận khi trục trặc kỹ thuật xảy ra … đây là những nguyên nhân hàng đầu, khi lái xe, hành khách phát hiện ra cháy từ phía sau xe thì mọi sự đã trở nên quá muộn.

Nguyên nhân tiếp theo là do lái xe

Đa số lái xe thời nay chỉ biết chạy chứ không được đào tạo chuyên sâu để có thể nắm bắt cấu tạo, sửa chữa khắc phục những hư hỏng đơn giản cũng như nguyên lý hoạt động của chi tiết, bộ phận để vận hành mang lại độ bền vật liệu, cũng như hiệu suất của động cơ.

Rất nhiều lái xe chỉ biết nhìn đường để chạy, chứ không biết quan sát bảng điều khiển trên táp lô đồng hồ trước mặt. Các xe hiện đại hệ thống đồng hồ cảnh báo rất nhiều mà đa phần lái xe không nắm được, cũng là nguy cơ đến cháy nổ…

Một ví dụ điển hình tài xế không phát hiện kịp thời đồng hồ nhiệt độ nước tăng cao, dẫn đến sôi nước và nóng cháy rong mặt máy. Đồng hồ áp suất động cơ chỉ liên tục ở vạch đỏ, báo áp suất động cơ thấp do thiếu hoặc hết dầu bôi trơn. Cả hai trường hợp trên trước khi dẫn đến hư hỏng nghiêm trọng như  bó máy, chết máy, nặng nề hơn là gãy trục cơ (cos máy) thì phổ biến nhiệt độ động cơ tăng lên rất cao, thường là xuất hiện mùi khét, và khói… Nếu đường dẫn nhiên liệu bị rò rỉ hay gần đó có các vật liệu dễ cháy, lá cây lâu ngày, kết hợp dầu Diezel với khả năng tự bốc cháy cao sẽ gây cháy.

Một nguyên nhân nữa là do đặc tính nhiên liệu

Nếu các xe sử dụng xăng thường là các xe con, xe du lịch, với đặc tính của xăng là không tự bốc cháy, nó chỉ cháy khi có tia lửa điện hoặc nguồn nhiệt trực tiếp, thì các xe chạy bằng nhiên liệu Diezel thường là xe khách với đặc tính tự bốc cháy khi bị nén dưới áp lực và nhiệt lượng cao. Những nguyên nhân cháy từ  nguồn sinh nhiệt cao thường gặp đó là:

- Phần động cơ: Bể ổ bi quạt gió két làm mát, bể bi máy phát điện, máy lạnh, nếu không phát hiện kịp thời sẽ gây ra ma sát lớn, sinh nhiệt nóng, đỏ. Chỉ cần vài giọt nhiên liệu nhỏ vào hoặc chất gây cháy có sẵn xung quanh là có thể bùng cháy.

- Phần hệ thống điện: Ngoài các chạm, chập do dây điện lâu ngày bị mối mọt, chuột cắn rò rỉ điện. Các cầu chì ở từng bộ phận được thay lắp cẩu thả không đúng số hiệu Ampe, cũng như điện trở dẫn đến quá tải gây cháy, hoặc quá trình sửa chữa, thay thế, thợ ngẫu hứng đem đấu nối trực tiếp với nguồn ác quy, máy phát  hoặc đấu tắt không qua cầu giao tổng khi xảy ra cháy lái xe không biết tắt máy, không nhớ cúp công tắc mát.

- Hệ thống phanh hãm bị bó, phanh tay thả không hết cũng là nguyên nhân gây cháy…