Chạy dọc theo cung đường từ Hà Nội đi Cao Bằng, từ cột mốc Hà Giang 0 km, ven theo những rìa núi trập trùng và quanh co tới tận cùng của thành phố, bạn sẽ đến được một điểm hẹn lâu năm của vùng đất Tây Bắc này. Người viễn khách chắc hẳn không khỏi ngạc nhiên khi trước mắt dần hiện ra những khung cảnh hết sức êm đềm, nhẹ nhàng và yên bình với những nếp nhà sàn nằm rải rác giữa một chốn trong lành một chiều mây bảng lảng của bản Tùy (thuộc xã Ngọc Đường, TP.Hà Giang).

Bản Tùy hiện nay đã có khoảng chục hộ dân đi theo hướng làm du lịch cộng đồng (homestay), song để mà tìm được cái chất đậm đà và nguyên vẹn của văn hóa và tập quán của dân tộc Tày nơi đây thì phải ghé tới nhà ông Lý Đức Tô – cựu chủ tịch xã Ngọc Đường. Với tiêu chí đặt sự tự trải nghiệm của du khách lên hàng đầu, homestay tại đây được rất nhiều khách du lịch trong và ngoài nước ưa thích chính bởi sự chân thành, đầm ấm và gần gũi của chủ nhà lẫn không gian sinh hoạt rộng rãi, tự tại giữa thiên nhiên hoang dại.

Men theo con đường vào homestay là những hàng cây xanh mát.

Một điểm đặc biệt của homestay bản Tùy là bạn có thể thấy được những đặc trưng còn nguyên vẹn của ngôi nhà sàn ở đây. Nhà được lợp lá cọ, phần mái lá cọ khiến cho căn nhà của người Tày thêm phần duyên dáng và mềm mại hơn. Với diện tích sử dụng rất lớn, chia thành các gian và mỗi gian đều có chức năng riêng, nhà sàn vừa tạo ra sự gần gũi cho những thành viên gia đình, vừa giúp khách du lịch xích lại gần nhau hơn. Gian giữa dùng làm bàn thờ ông bà tổ tiên phù hộ cho gia đình an lành, thịnh vượng. Còn các gian phụ tuy được phân thành các khu vực nhưng lại không hề có bức tường che chắn, thay vào đó người Tày dùng những tấm rèm để ngăn cách các buồng với nhau. Có một nét văn hóa mà bất cứ ai cũng nên nhớ, khách du lịch nếu là vợ chồng thì có thể ngủ chung buồng hoặc chung giường nhưng nếu một nam, một nữ thì đều phải ngủ riêng và ngăn cách nhau bởi tấm rèm vải để đảm bảo sự tôn nghiêm của nhà cổ truyền thống của người Tày.

Các gian phía trong nhà sàn cách nhau những khoảng rất rộng nhằm tạo không gian để mọi người sinh hoạt cùng nhau.  

Nếu như thiên nhiên chan hòa rộng lượng làm nền thì con người nơi đây chính là chất xúc tác mạnh mẽ mang lại những trải nghiệm không bao giờ quên dành cho người viễn khách. Khi tới đây, du khách có cơ hội tham gia vào các hoạt động dân dã như câu cá, gặt lúa, chuẩn bị đồ ăn, dọn rửa bát đĩa,… và thậm chí là có thể đi uống trà đá “chém gió” ngoài quán vỉa hè cùng chủ nhà như những người bạn lâu năm.

Quả thực, hiếm có gia đình nào mà tất cả 5 người con cùng tốt nghiệp Đại học – Cao đẳng dưới Thủ đô rồi quay trở về quê hương, cùng xây dựng và phát triển dịch vụ du lịch của gia đình và địa phương như nhà ông Tô. Áp dụng những kiến thức về du lịch đã được học tại trường (CĐ Du lịch HN), chị Châm - con gái thứ ba của ông Tô trước đây là hướng dẫn viên du lịch thì nay gần như chuyển hẳn về phát triển mô hình du lịch homestay tại gia. 

Ẩm thực phục vụ khách du lịch cũng tương đối đa dạng và chủ yếu là những ẩm thực truyền thống của người Tày, được chế biến từ rau ngoài nương, cá dưới ao, và gà lợn do nhà tự nuôi. Tất cả đều rất đơn giản nhưng để lại trong lòng du khách những kỉ niệm khó phai. Bạn hoàn toàn có thể tham gia cùng chuẩn bị bữa ăn với chủ nhà, rất nhiều khách du lịch, đặc biệt là khách nước ngoài đã rất thích thú khi được tự tay chế biến những món ăn Việt Nam.

Một nhóm khách du lịch nước ngoài rất phấn khích khi tự tay chuẩn bị đồ ăn và cùng dùng bữa với gia đình 

Mâm cơm sau đó được bày giữa nhà và cả gia đình chủ nhà lẫn khách du lịch quây quần cùng nhau trò chuyện, chia sẻ bên những ly rượu gạo cay nồng. Là một phượt thủ đam mê những cung đường hiểm trở giữa núi rừng đại ngàn Tây Bắc, anh Nguyễn Ngọc Huỳnh đã tranh thủ đi từ Sài Gòn tới đây và cảm thấy mình thật may mắn khi có cơ hội ghé lại homestay nhà ông Tô. Anh chia sẻ: "Men say của ly rượu quyện cùng mùi cơm thơm ngậy trong cái tình nồng hậu của chủ nhà khiến cho khoảng thời gian tôi ở lại đây ý nghĩa vô cùng”.

Chúng tôi đến Bản Tùy vào một buổi tối tháng 10 Hà Giang se se lạnh. Sau khi dùng bữa chung với gia đình ông Tô, hai cô con gái của ông đã nhiệt tình mời chúng tôi cùng dạo quanh thành phố Hà Giang và tấp vào quán vỉa hè quen thuộc của họ để cùng uống trà chanh, tí tách những hạt hướng dương bên những câu chuyện muôn nơi. 

Ở bản Tùy, ban ngày đã quá đỗi yên tĩnh nhưng khi màn đêm buông xuống, mọi thứ như được soi tỏ bóng hình vốn có của chúng. Người viễn khách như thấy lòng mình rõ hơn trong gian phòng ấm cúng bình yên nơi đây. Gió Tây Bắc se se lạnh mang theo cùng hơi ấm của cái chân tình gia chủ khiến cho mọi bộn bề, lo toan của cuộc sống thường ngày như dần chìm xuống sau những nhịp thở êm đềm, trầm ổn.  

Một số hình ảnh về Homestay:

Bàn ngồi uống trà dành cho khách được đặt ngay dưới chân nhà sàn lớn 

Phía sau nhà sàn lớn là ao cá và khu nuôi gia súc, gia cầm 
 Ông Tô với công việc đốn củi sau rừng hằng ngày

Cầu thang 9 bậc truyền thống duy nhất lên nhà sàn của người Tày 

             

Phía trái nhà sàn là không gian tĩnh lặng để nhìn ngắm mảnh sân phía trước